اين حال برخى از مردم منكر اين هستند وبر آنند كه هر چه در جهان وجود دارد در برابر ضرورت مقدّر طبيعي خاضع است وبه همين دليل همهء افعال وحوادث را به خداوند ارجاع مىدهند . واز اينجا به جبر محض باور دارند . عامري اين طرز تفكّر را مورد انتقاد قرار مىدهد ومىگويد : صاحبان اين عقيدة مىبايست « بين واجب بر حسب نهاد وسرشت وواجب بر حسب علم تمييز قائل مىشدند ومىدانستند كه آنچه واجب جبلّى است بناچار واجب علمي نيز خواهد بود . ليكن آنچه واجب علمي است واجب جبلّى نخواهد بود ، بنا بر اين نتائج ضروري برهانهاى مربوط به اشكال هندسي ومناسبات عددي ومقدمات اوّلى تحت واجب قرار مىگيرد ، هر چند كه نقيض آنها كلا واقع در تحت ممتنع است » .
از مطالب گذشته معلوم شد كه عامري واجب را به دو قسم تقسيم مىكند : واجب جبلّى يا واجب طبيعي وواجب ( علمي ) . به عقيدهء أو واجب عقلي تنها نمونهء واجب ضروري است ، اما واجب طبيعي از حيث قوّت وقطعيت به درجهء عقلي نيست . پس از آن أو به بيان أنواع واجب مىپردازد .
2 . اقسام مقدّرات وجوبي .
عامري گويد كه موجودات يا آنچه موضوع شناخت انسان است « يا أجسام هستند با أنواع متعدد يا مبادى أجسام مثل هيولى وصورت يا خواص واستعدادات أجسام مانند آثار علوي وپديدههاى معدنى وموجودات نباتى . » نسبت فعل الهى با أجسام به صورت ابداع وصنع وتسخير است . ابداع ، ساختن شئ از عدم بدون مادة است وبدون زمان وموضوع آن مبادى أجسام است . صنع عبارت است از به صورت در آوردن هيولاى ابداعى در صورت ابداعى ، پس موضوع صنع ذوات أجسام است در همهء أنواع آن .
امّا تسخير ، « روان ساختن شئ است به طوع يا قهر به سوى اغراض مخصوص به آن .
بنا بر اين موضوع آن لواحق أجسام است . » فعل الهى أعم از آنكه ابداع باشد يا صنع يا تسخير داراى غايتى است كه نشان دهندهء افاضهء جود وابراز قدرت تام واظهار حكمت تام است . واين اغراض سهگانه در سه فعل به ظهور مىرسد ، كه عبارت است از ايجاد جهان ، نگهدارى جهان وگردش وادارهء جهان . ايجاد آن به صورت ابداع أفلاك وكواكب وعناصر چهارگانه است ونگاهدارى آن به وسيلهء دو قوه است : يكى ، قوهء طبيعي ، وديگرى قوهء نفساني ، وگردش وادارهء آن از طريق فعل وانفعال دو قوهء طبيعي ونفساني در جهان است كه در ضمن دگرگونى جوهري وكمي وكيفى واينى انجام مىپذيرد .
از دگرگونيها وتغييرات چهارگانهء مذكور ، موجودات طبيعي مانند حيوان ونبات ، وأفكار مانند اعتقاد وتدبير ، وصناعات مانند نجارى وآهنگرى ، وأمور اتفاقي مانند دگرگونيهاى ناگهانى أوضاع حاصل مىگردد . موجودات طبيعي با خورشيد وفلك مايل مرتبطاند
و