اختيار السّير ونامههاى أو را به دوستانش مطالعه كند خواهد دانست كه أو درياى درياها ودانشمند دانشمندان جهان است . » « 142 »
أبو زيد شاگردان زيادى داشته كه از ميان آنها أبو بكر محمد بن زكرياى رازي ، وأبو الحسن محمد بن يوسف عامري بسيار معروفند . أبو الحسن عامري چندين سال نزد أو درس خواند وچنان مىنمايد كه أبو زيد ، روش وانديشههايش تأثير گسترده وژرفى در عامري داشته است ، به طورى كه تواريخ وتراجم ، أستاذ وشيخ ديگرى جز أبو زيد ، براي عامري معرفى نكردهاند . واين حاكى از آن است كه شخص عامري از أو بسيار ياد مىكرده واز أو وأفكار وأقوال أو سخن بسيار مىگفته وبه شاگردى أو افتخار مىنموده است .
از دلايل مهم تأثير أبو زيد در عامري ، تشابهات وهماهنگيهايى است كه در نام وموضوع تأليفات آن دو وجود دارد . بلخى الأمد الأقصى والإبانة عن علل الديانة « 143 » را تأليف كرده است وأبو الحسن عامري الأمد على الأبد والإبانة عن علل الديانة را ، وچون اين كتابها نه تنها از أبو زيد ، بلكه از عامري نيز تا كنون بدست نيامده است دربارهء مطالب وچگونگى آنها چيزى نمىتوان گفت جز تشابه وهماهنگى در عنوان ، واين خود نزديكى انديشههاى ايشان را اثبات مىكند .
وهرگاه به رأى عامري دربارهء نفس يك بار ديگر توجه كنيم ، خواهيم ديد كه با آنچه از أبو زيد نقل شده است ، كاملا مطابقت دارد ، مترجمان قول بلخى را چنين نوشتهاند « اگر مرگ امرى ناگزير است پس از مرگ مترس ، واگر از آنچه بعد از مرگ خواهد بود مىترسى پيش از مردن كار خويش را سامان ده ، واز كردار ناپسنديدهء خويش ترسان باش نه از مرگ » . « 144 »
( در بحث از تأثير فلسفهء أفلاطون در انديشهء عامري ، قولي نزديك به قول أبو زيد از عامري نقل شد ) .
عامري مشابهت ديگرى نيز با أبو زيد داشته وآن عقيدة به وحدت شريعت وفلسفه است .
أبو زيد گويد : « شريعت بزرگترين فلسفه است وكسى فيلسوف نخواهد بود مگر آنگاه كه تن به عبوديّت دهد وبر اداى وظايف شرعي مواظبت كند » . « 145 » أبو حيان توحيدي در بحث از اين عقيدهء بلخى گويد كه اين عقيدهء أبو زيد همان است كه أبو تمام نيشابورى وأبو الحسن عامري نيز بدان باور دارند . « 146 »
هامش
( 142 ) . أبو حيان توحيدي ، تقريظ الجاحظ ، به نقل از صفدى ، الوافي بالوفيات ، ج 6 ، ص 378 .
( 143 ) . شهرزورى ( شمس الدين محمد بن محمود ) ، نزهة الأرواح وروضة الأفراح في تاريخ الحكماء ، والفلاسفة ، ج 2 ، به كوشش خورشيد احمد ، دائرة المعارف العثمانية ، حيدرآباد ، دكن ، 1976 ، ص 25 .
( 144 ) . شهرزورى ( شمس الدين محمد بن محمود ) ، نزهة الأرواح وروضة الأفراح في تاريخ الحكماء ، والفلاسفة ، ج 2 ، به كوشش خورشيد احمد ، دائرة المعارف العثمانية ، حيدرآباد ، دكن ، 1976 ، ص 25 .
( 145 ) . شهرزورى ( شمس الدين محمد بن محمود ) ، نزهة الأرواح وروضة الأفراح في تاريخ الحكماء ، والفلاسفة ، ج 2 ، به كوشش خورشيد احمد ، دائرة المعارف العثمانية ، حيدرآباد ، دكن ، 1976 ، ص 25 .
( 146 ) . أبو حيان توحيدي ، الامتاع والمؤانسة ، ج 2 ، ص 15 .