خازن است وبرحسب قول وايدمان أو بايد هفت سال قبل از تولد خود در آن ماجرا شركت داشته باشد . - م . ]
به هر حال أبو جعفر خازن يكى از دانشمندان بزرگ رياضى وعلوم نجوم در تاريخ اسلام است وشايد أبو زيد بلخى كتاب خود را در هنگامى كه أو در نيشابور وزارت داشته است به أو اهدا كرده باشد . أبو حيان توحيدي در هنگام بحث از ابن عميد گويد كه أبو جعفر خازن با أبو على چغانى به رى نزد ركن الدولة پناه بردند وچون أبو الفضل بن عميد « بزرگداشت وتقدير ركن الدولة را در حق أبو جعفر ديد ، أو نيز به وى اقتدا كرد ، بويژه در آن شرايط پناهندگى كه همه به طرز رفتار ابن عميد توجه داشتند ونگران سرنوشت آنها وپيشامدهاى بعدى بودند . » « 155 »
أبو جعفر خازن در رى به كارهاى علمي مشغول شد وبراي ابن عميد به كارهاى نجومى وارصاد فلكى پرداخت « 156 » ، وزيج الصفائح وكتاب الآلات العجيبة الرصدية والمدخل الكبير في علم النجوم وسرّ العالمين را نوشت كه در كتاب أخير ، اولين بار نظريهء ابن ميثم را در مورد تكوين عالم « 157 » مورد مناقشه قرار داد . أو كتاب المسائل العددية « 158 » ، وشرح كتاب أقليدس « 159 » را نيز نوشت ونقشههاى جغرافيايى تهيه كرد كه أبو زيد بلخى آنها را شرح وبسط داد . « 160 »
خازن در علم ستارهشناسى و « در نظريهء تسيير متبحّر بود ؛ « تسيير » عبارت است از « 161 » تعيين درجه بين دو كوكب « برحسب مطالع خط استواء ، تا بر أساس آن حوادث آينده را از نيك وبد پيش بيني كنند ، وآن از طريق تبديل درجه تعيين شده است به يكى از اجزاء زمان » . « 162 » واين عمليات بر مبناى « حساب مثلثات كره صورت مىگيرد وملاك كره ، دايرهء معدل النهار است . » « 163 »
با توجه به اينكه أبو جعفر خازن به علم تنجيم پرداخته وأبو الحسن عامري نيز در اين صناعت چند كتاب نوشته است ، نكتهاى كه مىتواند ميزان تأثر عامري را از أبو جعفر ثابت
هامش
( 155 ) . أبو حيان توحيدي ، مثالب الوزيرين ، ص 228 .
( 156 ) . وايدمان ، « الخازن » ، دائرة المعارف الاسلامية ، ج 16 ، ص 342 .
( 157 ) . همان ، ص 343 .
( 158 ) . ابن نديم ، فهرست ، ص 341 .
( 159 ) . همان ، ص 325 .
( 160 ) . دانلپ ، « البلخي » ، دائرة المعارف الاسلامية ، ج 7 ، ص 557 .
( 161 ) . وايدمان ، « الخازن » ، دائرة المعارف الاسلامية ، ج 16 ، ص 344 .
( 162 ) . شرايمر ، « التسيير » ، دائرة المعارف الاسلامية ، ج 9 ، ص 307 .
( 163 ) . همان ، ص 308 .