برهانى است ؛ و محرّك اوّل نه موضوع علم طبيعي است و نه نوع موضوع او « 1 » و نه عرض ذاتي موضوع او . پس محرّك اوّل در علم طبيعي ، موضوع حكم ايجابى نمىتواند شد به هيچ نحو .
همچنين در علم ما بعد الطبيعة دانسته مىشود كه از عدم به وجود آمده مطلقا - خواه محسوس و خواه معقول ، « 2 » خواه زمانى و خواه غير زمانى « 3 » - از عدم به وجود آرنده مىخواهد .
و نيز صاحب علم ما بعد الطبيعة بحث از مبدأ اوّل نمىتواند كرد مطلقا مگر به اين عنوان كه از عدم به وجود آرنده « 4 » ، چيز وجوددار و « 5 » فرد چيز وجوددار نيست .
و همچنين صاحب علم ما بعد الطبيعة نيز در « 6 » ما بعد الطبيعة ، مبدأ اوّل را موضوع حكم ايجابى نمىتواند ساخت . از جهت اينكه « 7 » مبدأ اوّل در علم ما بعد الطبيعة وقتى موضوع حكم ايجابى مىتواند شد كه او موضوع علم ما بعد الطبيعة يا نوع موضوع يا عرض ذاتي موضوع علم ما بعد الطبيعة باشد تا « 8 » محمول شود بر او عرض ذاتي موضوع اين علم ، « 9 » چنان كه شرط موضوع و محمول علم برهاني است .
و « 10 » ثابت شد « 11 » به برهان كه مبدأ اوّل ، موضوع هيچ علمى و مسألهء هيچ علمى نمىتواند شد . پس دانسته شد به علم يقينى كه مبدأ اوّل « 12 » موجود به وجود « 13 » ممكن « 14 » نيست و اين وجود « 15 » / 27
A
14 / عارض او نمىتواند شد و موجود به اين معنى « 16 »
هامش
( 1 ) . ( س ) : - او .
( 2 ) . ( ل ) : + و .
( 3 ) . ( م ) : - و خواه غير زمانى .
( 4 ) . ( ل ) : وجود ارندهء .
( 5 ) . ( ل ) : - و .
( 6 ) . ( س ) : بر .
( 7 ) . ( س ) : آنكه .
( 8 ) . ( ل ) و ( م ) : يا .
( 9 ) . ( ل ) : + يا عرض ذاتي عرض ذاتي موضوع اين علم ؛ ( م ) : + يا عرض ذاتي نوع موضوع اين علم .
( 10 ) . ( س ) : - و .
( 11 ) . ( ل ) : - شد .
( 12 ) . ( ل ) : مبدأ ممكنات .
( 13 ) . ( س ) : - به وجود .
( 14 ) . ( س ) : ممكنى .
( 15 ) . ( م ) : و جو .
( 16 ) . ( ل ) : + كه .