قسم باطل است ، چنان كه دانسته شد . « 1 »
و نمىتواند بود « 2 » كه فاعل وجود - به معنى بديهى - در مبدأ اوّل ، امر خارج باشد و مبدأ اوّل « 3 » قابل او باشد . از جهت آنكه « 4 » قابل حالى و صفتى بودن ، لازم دارد « 5 » امكان ذاتي يا استعدادي را ؛ و مبدأ اوّل منزّه است از قوّه و امكان مطلقا ، خواه ذاتي « 6 » و خواه استعدادي و غير اينها .
پس ثابت شد به « 7 » برهان قطعى كه مبدأ اوّل معروض وجود - به معنى « 8 » بديهى - نمىشود ؛ و هرگاه معروض وجود - به معنى « 9 » بديهى - نشود « 10 » ، موضوع موجود - به معنى چيز وجوددار - نخواهد بود بالضرورة ؛ يعنى موجود به اين معنى - كه حال ممكنات است - « 11 » محمول بر او نمىشود بالضرورة ؛ و هرگاه موجود به اين معنى نباشد ، شئ به اين معنى كه در معنى موجود - به معنى بديهى - « 12 » مأخوذ است نخواهد بود ، بلكه « شئ لا كالأشياء » و « موجود لا كالموجودات » است « 13 » .
و ديگر آنكه : شيئيت و وجود ، لازم ماهيّت مجعوله « 14 » است ؛ و جاعل اشيا و مبدأ اشيا ، مشيّئ « 15 » اشيا « 16 » و موجد اشيا است ؛ « 17 » و شىءكنندهء « 18 » مهيّات و وجوددهندهء موجودات « 19 » موصوف « 20 » نمىتواند شد به شيئيت و وجودى كه اثر اوست به واسطهء ماهيّت « 21 » كه ماهيّت اثر اوست « 22 » اوّلا ، و شيئيت و وجود لازم ماهيّت مجعوله
هامش
( 1 ) . ( س ) : - چنان كه دانسته شد .
( 2 ) . ( س ) و ( م ) : - بود .
( 3 ) . ( ل ) : + معروض .
( 4 ) . ( س ) : باشد چه .
( 5 ) . ( م ) : + و .
( 6 ) . ( م ) : ذتى .
( 7 ) . ( م ) : - به .
( 8 ) . ( ل ) : - به معنى .
( 9 ) . ( س ) و ( ل ) : - به معنى .
( 10 ) . ( س ) : شود ؛ ( م ) : + و .
( 11 ) . ( س ) و ( م ) : - كه حال ممكنات است .
( 12 ) . ( ل ) : به اين معنى كه در مفهومش .
( 13 ) . ( س ) و ( م ) : - است .
( 14 ) . ( م ) : مجعول .
( 15 ) . ( م ) : مجعول .
( 16 ) . ( ل ) : و جاعل مهيّات و فاعل اشيا و منشأ اشيا .
( 17 ) . ( س ) : - و مبدأ اشيا مشيّئ اشيا و موجد اشيا است .
( 18 ) . ( م ) : كنند .
( 19 ) . ( ل ) : مهيّات .
( 20 ) . ( س ) : - موصوف .
( 21 ) . ( ل ) : مهيّات .
( 22 ) . ( س ) : است .