سه قسم است .
و حمل بالذات « 1 » و عرضى « 2 » دو قسم است . چه محمول در حمل عرضى : يا « 3 » مساوى طبيعت موضوع است يا اعمّ از طبيعت موضوع ، و اين دو قسم مىشود .
پس حمل بالذات و بالحقيقة « 4 » به اعتبار محمول منحصر شد بر پنج قسم .
و هر يك از « 5 » دو قسم / 9
A
5 / حمل عرضى منقسم به دو قسم مىشود . از جهت اينكه « 6 » محمولى كه خارج از حقيقت موضوع است : « 7 » يا علّتش داخل در حقيقت موضوع است يا خارج از حقيقت موضوع .
اگر داخل در حقيقت موضوع است : يا جزء مختصّ به حقيقت موضوع است يا جزء مشترك .
اگر علّتش جزء مختصّ است « عرض « 8 » ذاتي مختصّ » ، و اگر علّتش جزء مشترك است « عرض ذاتي مشترك » .
و آن كه علّتش خارج است از حقيقت موضوع ، آن محمول را « عرض غريب » مىگويند ؛ و عرض غريب : يا مساوى موضوع است يا اعمّ از موضوع « 9 » .
پس هر يك از اين دو قسم حمل عرضى « 10 » بر دو قسم شد .
و آنچه در علم برهان و علوم برهانيه « 11 » بحث از آن « 12 » مىكنند ، دو قسم است « 13 » ، اوّل « 14 » حمل بالذات و عرضى است كه علّت محمول داخل در حقيقت موضوع است « 15 » بىواسطه يا باواسطه « 16 » . به اين معنى كه محمول مستند است « 17 » به چيزى « 18 »
هامش
( 1 ) . ( ل ) : بالذاتى .
( 2 ) . ( ل ) : + بر .
( 3 ) . ( س ) : با .
( 4 ) . ( س ) : - و بالحقيقة .
( 5 ) . ( س ) : + اين .
( 6 ) . ( س ) : مىشود چه .
( 7 ) . ( س ) : خارج است از حقيقت موضوع .
( 8 ) . ( س ) : عرضى .
( 9 ) . ( م ) : + است .
( 10 ) . ( س ) و ( ل ) : عرض .
( 11 ) . ( س ) : - و علوم برهانيه .
( 12 ) . ( س ) : ازو ؛ ( ل ) : از او .
( 13 ) . ( س ) : - است .
( 14 ) . ( م ) : او .
( 15 ) . ( س ) : باشد .
( 16 ) . ( ل ) و ( م ) : بواسطه .
( 17 ) . ( س ) : باشد .
( 18 ) . ( م ) : بحزبى .