وجهى « 1 » ديگر ، مثل : « الثلج عاج » « 2 » يعنى ثلج و عاج كه كثيرند از وجهى ، واحدند از وجهى ديگر « 3 » كه سفيد بودن باشد .
و اين قسم از حمل در هيچ علمى از علوم مستعمل نيست ، چنان كه وحدت بالعرض مستعمل نيست ؛ از جهت اينكه « 4 » در علوم بحث « 5 » از عوارض ذاتيهء موضوعات مىكنند و حمل اعراض ذاتية بر « 6 » موضوعات حمل بالذات و بالحقيقة است .
و چون ظاهر شد كه : « شئ واحدى « 7 » كه به انضمام كثير مىشود ، كلّى است نسبت به كثيرين و كثيرين جزئيات وىاند ؛ و كلّى : يا « 8 » تمام حقيقت جزئيات است يا جزء حقيقت جزئيات است « 9 » يا خارج از حقيقت جزئيات ؛ « 10 » و جزء حقيقت : يا جزء مشترك است يا جزء مختصّ ؛ و خارج از حقيقت : يا مساوى است يا اعمّ ، چنان كه در منطق مقرّر است » معلوم مىشود كه محمولات بالطبع و بر مجراى « 11 » طبيعي منحصر است در كلّيات خمس .
و حمل بالذات و بالحقيقة نيز به اعتبار محمول منحصر است « 12 » بر پنج « 13 » قسم . از جهت اينكه « 14 » حمل « 15 » بالذات و ذاتي سه قسم مىشود . به واسطهء آنكه « 16 » محمول در حمل ذاتي : يا تمام حقيقت موضوع است يا جزء حقيقت موضوع « 17 » ، و جزء حقيقت موضوع : « 18 » يا جزء مشترك است يا جزء مختصّ . پس حمل بالذات و ذاتى
هامش
( 1 ) . ( س ) : - واحد از وجهى .
( 2 ) . ( س ) : ثلج لعاج .
( 3 ) . ( س ) و ( ل ) : - ديگر .
( 4 ) . ( س ) : مستعمل نيست چه .
( 5 ) . ( م ) : بحث در علوم .
( 6 ) . ( س ) : مستعمل نيست چه .
( 7 ) . ( ل ) : واحد .
( 8 ) . ( ل ) : - يا ؛ ( م ) : با .
( 9 ) . ( س ) : - است .
( 10 ) . ( ل ) : + است .
( 11 ) . ( س ) : - مجراى ؛ ( م ) : مجرى .
( 12 ) . ( م ) منحصر است به اعتبار محمول .
( 13 ) . ( م ) : - پنج .
( 14 ) . ( س ) و ( م ) : - از جهت اينكه .
( 15 ) . ( س ) و ( م ) : و حمل .
( 16 ) . ( س ) : سه قسم مىشود چه .
( 17 ) . ( ل ) : - موضوع .
( 18 ) . ( س ) : - و جزء حقيقت موضوع .