و اگر موصوف به كثرت نيستند بالحقيقة و بالذات ، مثل : واحد بودن وجود و ديگر احوال بالعرض موضوعات .
امّا آنچه موصوف باشد به وحدت حقيقتا و بالذات ، حال خالى از اين نيست كه كثير مىتواند شد يا كثير نمىتواند شد .
اگر كثير مىتواند شد : به انضمام كثير مىشود يا به انفصال .
اگر به انضمام كثير مىشود : به انضمام چيزى است كه سبب اختلاف ذاتي مىشود يا به انضمام چيزى است كه سبب اختلاف ذاتي نمىشود .
اگر سبب انضمام چيزى است كه سبب اختلاف ذاتي نمىشود ، « واحد نوعي » ؛ و اگر به انفصال كثير مىشود ، « واحد اتّصالى » .
و اگر كثير نمىتواند شد به انضمام و نه به انفصال ، « واحد شخصي » هرگاه معروض كمّ متّصل نباشد كه اگر معروض كمّ متّصل باشد ، از آن حيثيت واحد بالاتّصال نيز خواهد بود و كثير بالانفصال مىتواند شد بالعرض كمّ متّصل . « 1 »
تعليق [ در بيان اقسام حمل و هو هويّت ]
چون دانسته شد اقسام وحدت و كثرت ، اكنون « 2 » بيان كنيم اقسام حمل را كه عبارت « 3 » از هو هو است : « 4 » گوييم : حمل بر دو قسم است :
[ 1 . ] بالذات [ 2 . ] و بالعرض .
حمل بالذات و بالحقيقة ، نظر به واقع بودن فرد است طبيعت ، و نظر به خبر
هامش
( 1 ) . اين تعليق و مطالب آن در دو نسخهء ( س ) و ( ل ) وجود ندارد .
( 2 ) . ( س ) : - اكنون ؛ ( م ) : اكنو .
( 3 ) . ( م ) : - عبارت .
( 4 ) . ( س ) : عبارت است از هو هو .