دادن از « 1 » واقع حكم است به بودن فرد طبيعت هرگاه سائل « 2 » با « 3 » آنكه او را خبر مىدهيم ، فرد را « 4 » به عنوان ديگر تصوّر كرده باشد .
و حمل بالذات بر دو قسم است :
[ 1 . ] يكى آنكه طبيعت محموله ، ذاتي - به معنى مقوّم - فرد باشد .
[ 2 . ] و ديگرى / 8
B
4 / آنكه « 5 » طبيعت محموله « 6 » ، ذاتي - به معنى مقوّم - او نباشد .
اوّل را حمل بالذات و ذاتي مىگويند ، چون : حمل حيوان يا « 7 » حيوان ناطق بر انسان « 8 » .
و ثاني را حمل بالذات و « 9 » عرضى مىگويند . به اين معنى كه آن « 10 » طبيعت محموله خارج است « 11 » از حقيقت فرد و اين فرد فرد عرضى آن « 12 » طبيعت است ، چون : حمل ماشى يا قابل علم بر انسان كه ماشى و قابل علم « 13 » خارجاند از حقيقت انسان و محمولاند بر انسان « 14 » به حمل بالذات و بالحقيقة ؛ و اين « 15 » در صورتى است كه ما موضوع را به آن اسمى كه به اعتبار آن اسم فرد ذاتي محمول است ، اخذ نكنيم كه اگر به اعتبار آن اسم اخذ كنيم ، اين حمل نيز حمل بالذات و ذاتي خواهد بود ، مثل : « الإنسان ماش » « 16 » هرگاه به جاى انسان « هذا الماشي « 17 » » بگوييم ، حمل « ماشى » بر او حمل بالذات و ذاتي خواهد بود . چه « ماشى » مقوّم « هذا الماشي « 18 » » است .
و حمل بالعرض عبارت است از حكم به بودن كثير از وجهى و « 19 » واحد از
هامش
( 1 ) . ( س ) : - از .
( 2 ) . ( ل ) : ببودن فرد طبيعة مر سائل را .
( 3 ) . ( م ) : به .
( 4 ) . ( م ) : فردا .
( 5 ) . ( س ) : - آنكه .
( 6 ) . ( ل ) : محمولى .
( 7 ) . ( م ) : با .
( 8 ) . ( م ) : ابسان .
( 9 ) . ( م ) : - و .
( 10 ) . ( ل ) : اين .
( 11 ) . ( ل ) : - است .
( 12 ) . ( س ) : + ان .
( 13 ) . ( س ) و ( ل ) : كه قابل علم و ماشى .
( 14 ) . ( س ) : انس .
( 15 ) . ( ل ) : اينها .
( 16 ) . ( س ) : مثل انسان ماشيست .
( 17 ) . ( م ) : لماشى .
( 18 ) . ( م ) : لماشى .
( 19 ) . ( ل ) : - و .