نهج البلاغة ( فارسى ) — صفحة 297

و آنچه قدرت و اختيار وى به آن نمى رسد مثل انبات و انماء و مانند آن را بر لطف خداوند تعالى گذاشت و توكل بر كرم وى كرد البته آن كس از آن زراعت حاصلى دارد و آنچه كشت خواهد درويد و اگر كسى همه مذكورات را بجاى آرد مگر آنكه در آب دادن و يا در محافظت سستى از وى واقع شود يا در آخر وقت زراعت كرده باشد مثلا اميدوار بود و يمكن كه در محل درونا اميد نشود و بعضى از آن زراعت را درو كند اگر چه همه را ندرود . و اما اگر كسى اصلا زراعت نكند يا در زمين شوره زراعت كند يا تخم پوسيده بكارد يا اصلا سعى و محافظت واقع نشود آن كس هيچ حاصل نخواهد داشت و در وقت در وخائب و محروم خواهد ماند و اگر چيزى حاصل شود آن مقدار نخواهد بود كه از آنجا او را بهره و فايده در معيشت باشد . حال زراعت آخرت نيز بر اين قياس است و از اينجاست كه حضرت رسالت پناه ص فرمود كه « الدنيا مزرعة الاخره » زيرا كه نفس انسانى به منزله زمين است و تطهير نفس از خبائث و شرارت به منزله آماده گردانيدن زمين است از براى زراعت و معرفت خداى تعالى و رضاى وى به منزله تخم است و ساير طاعات و عبادات و اتباع مامورات به منزله سقى و آب دادن زراعت است و مخالفت نفس اماره و شيطان و اجتناب منهيات و شهوات و لذات به منزله محافظت زراعت است از خرس و خوك و ساير هوام پس [ 114 آ ] هر كه زمين نفس خود را از خاك و خاشاك خبائث و شرارت پاك كند و مستعد زراعت تخم معرفت حق سبحانه و تعالى گرداند و آن تخم را در آن زمين بريزد و از زلال طاعات و عبادات و اتباع مامورات سيراب گرداند