ج - مقارنه مصاحبت . مى فرمايد كه حق سبحانه و تعالى با همه چيزهاست نه به معنى مصاحبت و اين صفت اضافيه حق تعالى است نسبت به مخلوقات وى زيرا كه چون همه مخلوقات از وى صادر شد مى توان گفت كه حق تعالى منزه است از زمان و مكان بلكه به آن معنى كه وجود حق جل سبحانه و تعالى مستمر است با وجود اشيا و علم وى محيط است بر همه چيزها و همه چيزها پيش وى حاضر است و از وى غائب نيست كليات و جزئيات آن چنان كه فرموده « و هو معكم اين ما كنتم و اللّه بما تعملون بصير » يعنى خداى تعالى با شماست هر جا كه هستيد ، و خداى تعالى اعمال شما را مىداند .

قص - و غير كل شيء لا بمزايلة ج - مزايله جدا شدن از چيزى . مى فرمايد كه حق سبحانه و تعالى غير همه چيزهاست نه از روى مفارقت و جدايى و اين سخن سه احتمال دارد : يكى آنكه مغايرت حق سبحانه و تعالى نسبت به اشيا از روى مفارقت و جدايى نيست يعنى به آن معنى نيست كه از اشيا جدا شده باشد زيرا كه جدايى و مفارقت به اين معنى مستلزم زمان و مكان است و حق تعالى [ 49 ب ] منزه است از زمان و مكان چنان كه گذشت . بلكه به آن معنى است كه حق سبحانه و تعالى قديم است و اشيا حادث و حق سبحانه و تعالى موجد و علت اشيا است و اشيا هميشه معلولند پس حق تعالى