نهج البلاغة ( فارسى ) — صفحة 109

قيدها از درجه اعتبار با توحيد مطلق و از اينجاست كه حضرت رسالت پناه ص فرمود كه « من قال لا إله اللّه الا اللّه مخلصا دخل الجنة » يعنى هر كه بگويد لا إله الا اللّه به اخلاص در بهشت در آيد . چون اين مقدمات مقرر شد پس بدان كه حضرت ع فرمود كه « اول الدين معرفته » احتمال دارد كه مراد مرتبهء اول باشد از مراتب معرفت بنا بر آن كه آن مرتبه اول حاصل مىشود در عقل پيش از مراتب ديگر چنان كه گذشت و مراتب ديگر موقوفست بر آن مرتبهء اول و اين ظاهرست . و احتمال دارد كه مراد از معرفت شناختن كامل باشد كه مرتبهء پنجم است و نهايت مراتب عرفانست و اين مرتبه را آن حضرت ع اول دين گفته است و حال آن كه او آخر مراتب است بنا بر آن كه اول است بحسب اعتبار عقل و ملاحظهء ذهن زيرا كه مقصود و غرض از معرفت حصول اين مرتبه اخير است پس اول او را ملاحظه مىكند انسان و بعد از آن شروع مىكند در تحصيل مقدمات وى كه چهار مرتبهء ديگر است از مراتب معرفت . و حاصل اين سخن اشارتست به آن كه كسى تحصيل دين كند مى بايد كه غرض او كمال معرفت و نهايت مراتب آن باشد و آن را مقصود و مطلوب خود سازد و ملاحظه و تعقل آن مراتب كند و بعد از آن شروع كند در مقدمات كه حصول آن مطلوب موقوفست بر وى پس اول باستدلال يا به رياضت نفس به زهد و طاعت و عبادت و امتثال اوامر [ 45 ب ] و نواهى الهيه نفس خود را مستعد آن گرداند كه اعتقاد كند وجود خداى را بيقين صادق بى شايبه شك و بعد از آن تصديق كند توحيد او را و نفى كند شريك را ازو و بعد از آن اخلاص حاصل كند و بعد از آن نفى كند صفات را ازو و غرق شود در درياى معرفت كه نهايت معرفت است . پس معلوم شد كه كمال معرفت كه مرتبهء پنجم