نهج البلاغة ( فارسى ) — صفحة 97

و مضر بدن باشد و اين قوت را نيز قوت دافعه گويند . و بعضى گفته‌اند كه اين قوت و آن قوت مقسمه كه مذكور شد متحدند . و قوت ديگر داد كه به آن ديدنيها مدرك مىشود مثل روشنى و رنگ و جسم و آن را قوت باصره گويند . و قوت ديگر داد كه به آن اصوات يعنى آوازها معلوم مىشود و به آن تميز كرده مىشود ميان آواز خوب و بد و بلند و پست و مانند آن و آن را قوت سامعه گويند . و قوت ديگر داد كه به آن بويها معلوم مىشود و آن را قوت شامه گويند . و قوت ديگر داد كه به آن شيرينى و ترشى و مانند آن از طعامها معلوم مىشود و آن را قوت ذائقه خوانند . و قوت ديگر داد كه به آن نرمى و درشتى و گرمى و مانند آن [ 41 آ ] معلوم مىشود و آن را قوت لامسه خوانند و اين پنج قوت كه باصره و سامعه و شامه و ذائقه و لامسه است بمنزله جاسوسند زيرا كه اخبار از بيرون معلوم مى كنند و به انسان مى رسانند و از براى اين قواى خمسه مذكوره مهترى تعيين كرد كه مرجع ايشانست و آن را حس مشترك خوانند . و از براى ايشان خازن ديگر تعيين كرد كه هر چه ايشان معلوم كردند بوى مى رساند تا محل حاجت بايشان باز دهد ، آن را خيال و قوت متخيله گويند . و يك قوت ديگر داد كه تردد مىكند ميان قوت متخيله و قوت حافظه كه پيش ازين مذكور شد و تصرف مىكند در آن امور كه حاصل است نزد اين دو قوت و آن را قوت متصرفه خوانند و حق سبحانه و تعالى مخصوص گردانيد هر يك از اين قوا را به محل خاصى و احوال و شرايط و امارات و منافع مخصوصه چنان كه مذكورست بعضى از آن در كتب تشريح و غير آن . و از جمله نعم الهى كه انسان مكرمست به آن منافع سماويه و فوايد عنصريه