نهج البلاغة ( فارسى ) — صفحة 92

بحسب ملاحظه عقل بر سه قسمست سلبيه و اضافيه و حقيقيه اگر چه نظر بنفس امر همه راجع بسلب است نزد اهل تحقيق . سلبيه آنست كه اعتبار عقل و نسبت آن به حق سبحانه جز بطريق نيستى نباشد چنان كه گويند حق تعالى جسم نيست و جوهر نيست و عرض نيست و مانند آن . و اضافيه آنست كه اعتبار عقل و نسبت به حق جل و علا بطريق هستى باشد اما ملاحظه آن و ملاحظه چيز ديگر باشد در برابر آن مثل خالقيت و رازقيت كه نسبت آن بذات حق تعالى بر وجه ثبوتست اما ملاحظه آن با ملاحظه چيز ديگرست كه در برابر اوست زيرا كه ملاحظه خالقيت با ملاحظه مخلوقيت و بى آن نمى شود و ملاحظه رازقيت با ملاحظه مرزوقيت است و بى آن نمى شود . و حقيقت آنست كه اعتبار و نسبت آن به ذات حق تعالى بر وجه ثبوت باشد و ملاحظه و قصور وى با ملاحظه چيز ديگر نباشد در برابر او مثل آنكه گويند خداى تعالى حى است زيرا كه ملاحظه حيوة كه صحت علم و قدرتست با ملاحظه چيز ديگر نيست در برابر وى و صفات حقيقيه را صفات ذاتيه نيز مى گويند و از وصف بارى تعالى به اين نوع اوصاف تركيب و كثرت [ 39 آ ] در ذات او لازم نمى آيد زيرا كه اينها به مجرد ملاحظه عقل است نه بحسب ثبوت و تحقق نفس امر چنان كه گذشت . چون اين مقرر شد پس بدان كه حضرت امير المؤمنين ع شروع كرد اولا در اعتبارات سلبيه و تقديم كرد آن را بصفات ثبوتيه بنا بر آنكه صفات اللّه همه راجع مىشود بسلب به جهت حقيقت چنان كه گذشت پس تقديم آن اشارتست به اين نكته . و نيز مقرر شده كه توحيد حق و اخلاص مطلق كما هو حقه مقرر و راسخ نمى شود در يقين سالك طريق توحيد