( ماده و صورت مغالطه )
( 1105 ) از مطالب گذشته معلوم شد كه صورت سفسطه ممكن است قياس صحيح يا باطل باشد و مادهء سفسطه مشبهات به يقينيات يعنى شبيه به مبادى برهان است ، وهميات نيز از جملهء مشبهات معنوى به يقينيات است كه ماده سفسطه واقع مىشود .
( 1106 ) مشاغبه كه قسم ديگر از مغالطه است از جهت صورت تابع جدل است يعنى صورت قياسى يا استقرائى دارد ، و مادهء مشاغبات مشبهات به مشهورات يا مشهودات بادى الرأى است و براى تفصيل به شمارههاى 966 / 2 و 966 / 3 مراجعه شود .
نتيجهء مغالطه
( 1107 ) فن مغالطه نتايج بىشمارى دارد كه بعضى از آنها نتايج استقلالى و بعضى به تبع برهان است .
( 1107 / 2 ) نتايج مستقل آن غلبه يافتن بر خصم و جلوگيرى از غلبهء طرف مخاصمه است .
( 1107 / 3 ) نتايج تبعى شناختن برهان فاسد و پى بردن بطرق انحراف از حقيقت ، و نجات دادن ديگران از گمراهى و اشتباهات است .
( 1108 ) چنان كه در اول گفته شد نتيجهء مغالطه مانند برهان اجتماعى و انفرادى است . بخلاف صناعت خطابه و جدل و شعر كه تنها نتايج اجتماعى دارند ، زيرا هريك از آنها در مقابل مخاطب و در امور اجتماعى به كار ميروند و اگر منافع انفراديهم داشته باشند بسيار كم است - 42 -