قياسهاى صحيح مشابه با دور
( 1067 ) يكى از اقسام مغالطه كه به زودى بيان مىشود قياس دور يا مصادره به مطلوب است ، معنى مصادره به مطلوب آن است كه نتيجهاى كه ميخواهيم از قياس بدست آوريم حد وسط خود قياس باشد و در مقدمات به لفظ ديگرى ادا شود ، مانند اين قياس : هر ناطقى بشر است و هربشرى انسان است ، نتيجه ميدهد كه هرناطقى انسان است .
قياس مزبور باطل و ممتنع است ، زيرا صدق هردو مقدمه موقوف بر صدق نتيجه است و نتيجه نيز از مقدمات خود استنتاج مىشود و دور است .
( 1068 ) بعضى از قياسها از جهت مشابهت در لفظ شبيه به مصادره و دور هستند لكن مصادره نيستند زيرا مقدمه و نتيجه در معنى اختلاف دارند . مثل اينكه ميگويند اين زمين مرطوب است ؛ و هرزمينى كه مرطوب باشد بر آن باران باريده است ؛ نتيجه ميدهد ؛ بر اين زمين باران باريده است .
اين قياس شبيه به دور است ؛ زيرا رطوبت زمين از وجود ابر است و ابراز رطوبت زمين بوجود مىآيد لكن در حقيقت دور نيست .
زيرا رطوبتى كه ابر و باران را بوجود آورده است با رطوبت زمين كه فعلا موجود است از حيث عدد يكى نيستند و نوع آنها يكى مىباشد ، اين مثال نظير مثال معروفى است كه ميگويند : تخم از مرغ بوجود آمده و مرغ نيز از تخم است بين آنها دور نيست زيرا آنفردى از تخم كه - 41 -