آنهائيكه ذاتى هستند انتخاب كنيم و بقيه را ترك گوئيم آنگاه در ميان ذاتيها آن را كه از مقولات دهگانه است در اول قرار دهيم ، و يكايك كلىهائى را كه در جواب ما هو واقع ميشوند از عالى گرفته رو به پائين جمعآورى كنيم و فصول مقسّم را كه مقسّم حقيقى و ذاتى هستند جمعآورى نمائيم تا برسيم به آن كلى كه در جواب ما هو واقع مىشود و پائينترى از آن نيست .
( 1064 / 2 ) اين محمولات كه گرد آورده شدند و رويهم مفهومى حاصل گرديد كه در صدق مساوى با محدود باشد و مفهوم آنها هم يكى باشد چنين چيزى حدّ مطلوب خواهد بود .
( 1065 ) همهء مقوماتى را كه اعم از يك ماهيت بوده و در يك مرتبه قابل تكرار نباشند جنس ميگويند ، بخلاف فصل بعيد كه مانند جنس اعم از يك ماهيت است ولى ممكن است دو فصل باهم مساوى بوده و يك ماهيت داراى دو فصل در يك مرتبه باشد ، مانند حساس و متحرك بالاراده كه هردو فصل مساوى براى نوع حيوان هستند .
( 1066 ) گاهى يك چيز در جواب ما هو و لم هو يعنى چيست و چراست واقع مىشود تا علل وجودى ماهيت را تشكيل دهند و اين قضيه در مورد مركبات غيرتامه صدق مىكند اين مسأله راجع به مشاركت حد و برهان است كه در آخر مبحث معرّف طى شماره 125 و 126 و در اواسط همين مبحث كه مبحث برهان است ضمن شماره ( 1012 ) توضيح كامل داده شده و محتاج به تكرار نيست .
منطق نوين ( مشتمل بر اللمعات المشرقيه في الفنون المنطقيه ) ( فارسى ) — صفحة 655
مساهمون: صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )
ص٦٥٥