و مثل آنست كه واسطهء در تعريف قرار گرفته است « 1 »
اجزاء علوم
( 1014 ) هرعلمى كه به اسم خاصى ناميده مىشود مانند علم طب و علم تاريخ و امثال آنها ، سه چيز در ضمن آنها موجود است كه اركان علم ميباشند و اجزاء علوم ناميده ميشوند و آنها عبارتند از : موضوع ، و مبادى ، و مسائل آنعلم .
موضوع علم
( 1015 ) موضوع علم چيزى است كه از حالات و عوارضش در آنعلم گفتگو مىشود و آن حالات عرض ذاتى موضوع ميباشند ، معنى عرض ذاتى كه يكى از اجزاء علوم است ضمن شماره ( 46 ) در اول كتاب توضيح داده شد .
( 1016 ) گاهى موضوع علم يك چيز نيست بلكه چند شيىء مختلف موضوع يك علم قرار داده شدهاند و از حالات همهء آنها با وجود دو شرط در يك علم گفتگو مىشود .
( شرط اول ) آن است كه همهء آنها در يك عنوان ذاتى يا عرضى شريك باشند مثل انواع مندرجه در يك جنس يا اموريكه شريك در يك عرض و يا اجزاء يك چيز بوده باشند .
( شرط دوم ) آنكه براى حصول يك نتيجه و يك فايده از آنها
هامش
( 1 ) تعليقات بر شرح حكمت الاشراق ص 134