تصوريه كه ( حدود علم ) ناميده ميشوند ، و مبادى تصديقيه كه « اوضاع » نامدارند .
( 1019 ) مبادى تصوريه ، تعريفات حدى يا رسمى موضوعات علوم يا موضوعات مسائل است ، چنان كه در بعضى از علوم موضوع كلى يا بعضى از موضوعات مسائل را تعريف نموده و محمولات ذاتى يا عرضى آنها را تعيين مينمايند و همان اجزاء حدود و رسوم را كه در تعريف ذكر كردهاند اصل قرار ميدهند و محمولات مسائل را بوسيلهء آنها اثبات ميكنند ، مانند علم هندسه كه بيشتر مسائل آن مبتنى بر تعريف خط منحنى و دائره و مثلث و اشكال ديگر است .
علت اينكه بوسيله تعاريف مسائل علم ثابت ميشوند آن است كه محمولاتيكه اثبات آنها در علم ، مطلوب است معلول اجزاء حدود و رسوم ميباشند و اجناس و فصول يا اعراض ذاتيه كه اجزاء حدود و رسوم هستند واسطه براى اثبات محمولات مسائل علم هستند .
( 1020 ) مبادى تصوريه بر سه قسم است : تعريف موضوع علم ؛ تعريف أجزاء موضوع ، تعريف عرض ذاتى موضوع . تعريف موضوع در جائى است كه قبل از ورود در علم بوجود موضوع تصديق شده باشد زيرا حد ماهيت وقتى حاصل مىشود كه وجودش ثابت شده باشد ؛ مثل اينكه در علم طبيعى جسم را تعريف ميكنند به اينكه جوهرى است قابل بعدهاى سهگانه .
( 1020 / 2 ) حد اجزاء موضوع ، مثل اينكه در علم طبيعى مادهء ابتدائى را تعريف ميكنند كه جوهرى است كه تنها شأنيّت قبول دارد .
منطق نوين ( مشتمل بر اللمعات المشرقيه في الفنون المنطقيه ) ( فارسى ) — صفحة 639
مساهمون: صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )
ص٦٣٩