آتش وجود داشته است ، و ميتوانيم حرارترا كه واسطهء اثبات آتش است معرف آن نيز قرار داده و بگوئيم : آتش جسمى است كه ذاتا روشن و گرم است .
( چهارم ) جائى كه واسطهء اثبات شيىء با خودش هردو معلول چيز ديگرى باشند ، مثل آنكه گفته شود : در خانه دود موجود است ، و در هرجا دود يافته شود حرارت وجود دارد ، پس در خانه حرارت موجود است ، و ميتوانيم حرارترا معرف دود قرار داده و بگوئيم : حرارت كيفيتى است كه اگر از آتش باشد با دود همراه است ، اين تعريف نيز رسمى و برهان از قسم انّى است .
( 1013 ) بنابراين در همهجا واسطهء اثبات كه علت حكم است معرف شيىء نيز واقع مىشود و هرمعرفى هم واسطهء اثبات شيىء ميگردد چه معرف ، ذاتى يا عرضى و واسطهء اثبات انّى يا لمى باشد .
مصنف كتاب ما به همين مطالب نظر داشته كه گفته است مطلب لمّ در قوّه مطلب ما است زيرا جوابيكه فعلا از لم گفته مىشود در جواب ما هو نيز مىآيد .
( 1013 / 2 ) از مطالب مذكور معلوم شد كه مطلب « لم » با « ما هو » يكى است و به حسب اعتبار دو مطلب محسوب مىشود ، زيرا لم سئوال از سبب است ، و جوابيكه گفته مىشود نسبت به نتيجه كه فعلا واسطهء در برهان واقع شده از مطلب لم است ، ليكن در قوهء مطلب ما مىباشد زيرا در ضمن اينكه وجودش را ثابت نموده ذاتش را هم شناسانيده
منطق نوين ( مشتمل بر اللمعات المشرقيه في الفنون المنطقيه ) ( فارسى ) — صفحة 636
مساهمون: صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )
ص٦٣٦