وجود نيز به چيزى كه در محل و مكان است محتاج نباشد ، مجرد از ماده خواهد بود نتيجه ميدهد : نفس از ماده مجرد است .
( قياس دوم ) : نفس مجرد از ماده است ، و هرموجوديكه از ماده مجرد بوده و در وجود بماده محتاج نباشد ، با چيزى كه داراى قوه و قبول است قرين نخواهد بود ، نتيجه ميدهد : نفس با چيزى كه قوّه و قبول در آن باشد توأم نيست .
( قياس سوم ) : نفس با چيزى كه قوه و قبول در آن وجود داشته باشد توأم نيست . و هرچيزيكه با قوه و قبول توام نباشد تغيير و تجزيه پذير نيست ، نتيجه ميدهد : نفس تحول و تغيير نمىپذيرد .
( قياس چهارم ) : نفس تحول و تغيير نمىپذيرد و هرچيزى كه تحول و تغيير نپذيرد زوال ندارد ، نتيجه ميدهد : نفس زوال ندارد .
اين قياس ، مركب است ، زيرا نتيجهء هريك از قياسهاى مذكور مقدمهء قياس ديگرى واقع شده تا به نتيجهء نهائى و مطلوب اصلى رسيده است و همهء مقدمات آن به ترتيب ثابت گرديدهاند .
قياس موصول النتايج و مفصول النتايج
( 832 ) قياس مركب بر دو قسم است : موصول النتايج ، و مفصول النتايج .
قياس مفصول النتايج آن است كه نتيجهء هرقياسى دو بار ذكر شود :
بار اول بعنوان نتيجهء قياس سابق به آن تصريح گرديده و بار ديگر