سبب اينكه قضيهء حمليه بعد از ادات استثنا ذكر مىشود
( 779 ) ادات استثنا در اينجا براى اين مقصود به كار رفته است كه مقدم يا تالى را از حكم شرطيه اخراج مينمايد . و مفاد حمليه كه بعد از ادات استثنا واقع شده آن است كه ترديد را از اجزاء منفصله برداشته و يكى از دو جزء را بطور منجّر اثبات يا نفى مىكند . و اگر جزء اول قياس متصله باشد وقوع مقدم و يا تاليرا كه مردد بوده است قطعى و مسلّم مىنمايد .
( 780 ) سابقا گفتيم كه نتيجه قياس استثنائى يا نقيض نتيجه بنحو كامل در مقدمات مذكور است و در اينجا يادآورى مىشود كه نتيجه يا نقيض آن عين مقدمه براى اثبات مطلوب نميباشد . زيرا اگر مطلوب عين مقدمه باشد مصادره و اثبات شيىء بنفس لازم مىآيد ، و اگر نقيض مطلوب باشد اثبات شيئى بنقيض لازم مىآيد و هردو محال و ممتنع ميباشند . بنابراين نتيجه يا نقيض آن يكى از اجزاء مقدّمه شرطيه است . نه خود مقدمه .
( 781 ) قضيهء حمليه كه جزئى از اجزاء شرطيه و مكرّر در دو مقدمه است بمنزلهء حد وسطى مىباشد كه در قياسهاى اقترانيه است . و جزء مكرريكه در حمليه است واسطه براى اثبات مطلوب مىباشد .
اقسام قياس استثنائى
( 782 ) قياس استثنائى بحسب جزء اول كه شرطيه است بر چهار