هرگاه عدد دو عدد باشد زوج خواهد بود .
هرگاه عدد دو فرد باشد زوج خواهد بود .
از اين اشكال دو جواب داده شده كه يكى از طريق ( صغرى ) و ديگرى از جهت ( كبراى ) قياس است . خلاصهء جواب اول كه صاحب محاكمات آن را نقل كرده آنست كه صورت قياس صحيح و منتج بوده و نتيجهاش الزامى مىباشد . و كذب واقعي نتيجه از جهت كاذب بودن ماده قياس يعنى از جهت كذب صغرى مىباشد « 1 »
توضيح جواب مزبور آن است كه همچنانكه مفاد شرطيه وجود ملازمه بين دو امر است و لازم و ملزوم خواه ممكن يا ممتنع باشند حكم بملازمه صحيح و صادق مىباشد . نتيجه نيز كه لازم قياس است حكم شرطيه را دارد . زيرا از قياس استفاده مىشود كه نتيجه ، لازم تركيب دو مقدمه است و لزوم نتيجه نسبت بقياس با عدم وقوع بلكه با امتناع مقدمات قياس منافاتى ندارد . بنابراين در مورد بحث ميگوئيم قياس شرطيهء مزبور حكم مىكند كه بفرض محال اگر عدد دو فرد باشد . فرد زوج خواهد بود لكن مقدم و تالى هردو ممتنع هستند و ملازمه بين دو ممتنع محال نميباشد .
( 774 ) مصنف كتاب ما بعد از نقل جواب مزبور از شيخ در شفا جواب ديگرى نقل كرده كه از طريق كبراى قياس است جواب مزبور آنست كه شرط اينكه نتيجهء ايجابى از قياس مركب از دو متصله حاصل
هامش
( 1 ) محاكمات صفحه 275
- 33 -