اين نتيجه كاذبست . زيرا خلأ عدم ماده است .
( 776 ) جواب اين اشكال عين جواب اشكال سابق است و در اينجا به اين بيان اعاده مىشود كه نتيجه در قياس مزبور صادق است . زيرا از اين قياس وجود ملازمه بين دو محال ثابت مىشود و اثبات ممتنع بودن هرچيزى به همين است كه ثابت كنيم از فرض وجود آن چيز محال لازم مىآيد و از تصور وجود آن چيز عدمش ثابت ميگردد . و معنى صادق بودن متصله وجود داشتن لزوم تالى نسبت بمقدم است . و اين لزوم همچنانكه بين دو موجود يافت مىشود بين دو معدوم و دو ممتنع نيز يافت مىشود .
از هرقياسى نيز لزوم نتيجه نسبت بمقدمات ثابت مىشود خواه مقدمات ممكن و موجود يا ممتنع و معدوم بوده باشند . و براى راست بودن متصله صدق مقدم و تالى كه اجزاء قضيهء شرطيه هستند لازم نميباشد .
( 777 ) تفصيل اقسام قياسهاى اقترانيهء شرطيه و مناقشات و ادلهء اثبات و مطالبى كه راجع به آنها مىباشد بسيار است و كتابهاى مخصوص در باب شرطيات نوشتهاند و براى اطلاع كافى بايستى بمفصلات رجوع شود .
قياسهاى استثنائى
( 778 ) قياس استثنائى . قياسى است كه هرگاه از قياسهاى بسيط باشد از يك شرطيه و يك حمليه تركيب يافته است و قضيهء حمليه در مورد استثنا به كار برده شده و بعد از ادات استثنا واقع شده است .