شكل اول اتحاد يا عدم اتحاد فى الجمله اصغر با اكبر بوسيله اندراج در اوسط است .
مفاد شكل دوم . مبائنت اكبر با اصغر . و مفاد سوم . اشتراك و ملاقات سلبى يا ايجابى اكبر با اصغر در يك موضوع است . و به همين جهت نتايج آنها در كميت و كيفيت يكسان نبوده و بر هريك نتايج خاصى مترتب است .
( 720 ) مفاد شكل اول . آنست كه همهء اصغر يا قسمتى از آن مندرج در اوسط و متحد با آنست . و همهء اوسط به حكم ايجابى يا سلبى محكوم به اكبر است . و از مجموع اين دو حكم لازم مىآيد كه بعض اصغر يا همهاش به حكم ايجابى يا سلبى محكوم به اكبر باشد . و باينجهت شكل اول همهء محصورات چهارگانه را نتيجه ميدهد « 1 »
( 721 ) بازگشت شكل دوم به آنست كه اكبر و اصغر در اوسط جمع نشده و بين آنها تنافى حاصل است يكى از آنها لازم سلبى و ديگرى لازم ايجابى اوسط است : يا ثبوت اصغر و عدم اكبر براى اوسط لازم است . و يا به عكس . و از تنافى بين دو لازم تنافى بين ملزوم آنها ثابت مىشود به اين جهت نتيجهء شكل دوم هميشه سالبه است . و هيچگاه نتيجهء ايجابى ندارد . نتايج دو ضرب از آن سالبه كليه . و دو ضرب ديگر سالبه جزئيه است « 2 » .
هامش
( 1 ) تعليقات مير سيد شريف بر شرح شمسيه ص 145
( 2 ) تعليقات مصنف بر شرح حكمت الاشراق ص 107