قياس معادل با قياس اصل
پس از انجام عمل افتراض قياسى بدست مىآيد كه آن را معادل با قياس اصل قرار داده و ميگوئيم :
هرنويسندهاى انسان است . و هرنويسندهاى حيوان است .
آنگاه از اجزاء اين دو قياس دو قياس ديگر تشكيل ميدهيم .
كه قياس اول ضرب اول از شكل اول و قياس دوم ضرب اول از همين شكل سوم است .
قياس اول . از كبراى قياس اصل و كبراى قياس معادل تشكيل مىشود . كبراى قياس اصل را صغرى و كبراى قياس معادل را كبرى قرار ميدهند .
قياس دوم . از نتيجهء اين قياس و كبراى قياس معادل تشكيل مىشود .
( 716 ) رويهم رفته براى تشكيل قياس افتراض در اين مورد چهار قياس لازم است كه دو قياس اول اجزاء دو قياس بعد را ميدهند .
يعنى مواد و مقدمات دو قياس افتراض از آنها گرفته مىشود . مثال دو قياسى كه اجزاء دو قياس بعديرا ميدهند ذكر شد .
دو قياسى كه دليل افتراض از آنها تشكيل گرديده و اجزاء آنها از دو قياس اول گرفته شده عبارتند از :