3 - تشكيك بحسب تقدم و تأخر مثل پدر كه بحسب زمان وجود بر فرزند متقدم و فرزند متأخّر است .
4 - تشكيك بحسب شدت و ضعف مثل نور كه در خورشيد شديدتر و در چراغ ضعيفتر است .
5 - تشكيك بحسب زياده و نقصان مثل مقدار كه در يك متر زيادتر و در نيممتر كمتر است و اين قسم مخصوص بكم متصل است .
6 - تشكيك بحسب اكثريت و اقليت مثل مقدار كه در ده بيشتر و در پنج كمتر است و اين مخصوص بكم منفصل است .
جامع بين همهء اقسام ششگانه آنست كه بگوئيم تشكيك بكمال و نقص حاصل مىشود .
( 24 )
تشكيك عامى - خاصى - اخصى
تشكيك با چهار چيز يافت مىشود :
1 - كلى مشكك .
2 - مصاديق كلى كه تشكيك در مورد آنها ظاهر مىشود .
3 - منشأ اشتراك .
4 - منشأ اختلاف .
لزوم كلى و مصاديق محتاج بتوضيح نيست . و منشأ اشتراك و منشأ اختلاف از اين جهت لازم است كه تفضيل موقوف است بر وجود موضوع مشترك فيه . زيرا نميتوان گفت قند از نمك شيرينتر است و بو على از فلان جنگلنشين باسوادتر ، زيرا نمك در شيرينى و جنگل نشين در سواد شركت ندارد .