بنابراين ميتوان گفت اصل اولى كه بدون واسطه و اول حقيقى و ضرورى مطلق است همان اصل عدم تناقض است و بقيهء اصول جزء فطريات هستند يعنى هركسى موضوع و محمول آنها را تصور كند حكم و سبب حكم را باهم ادراك مىكند .
( 7 / 11 ) فطريات معنى ديگرى هم دارد كه از معنى اول كلّىتر و وسيعتر است . زيرا فطريات در لغت بمعنى غريزه و خلقت اوليه است و به اين اعتبار بقضايا و علومى فطريات گفته مىشود كه هرفرد انسانى هرگاه عادات مكتسبه و انحرافات غيرطبيعى را كه عوامل خارجى بوجود شخص افزودهاند از خود دور كند و بفطرت اوليهء خود بازگشت نمايد آن علوم در نظرش ضرورى و ثابت و مسلم بوده و شك و ترديد در آنها راه نيابد ، و اين معنى شامل اوليات و فطريات اصطلاحى و بعضى از قضاياى مسلم ديگر نيز مىشود و به اين جهت ميگويند تصديق بوجود صانع جهان فطرى است .
( 7 / 12 ) مصنف كتاب ما كه علم را بفطريات و حدسيات و مكتسبات تقسيم نموده از فطريات همين معنى وسيع را قصد كرده كه شامل اوليات و فطريات اصطلاحى هردو مىشود و در حقيقت ضرورى مطلق همين دو قسم است . حدسيات هم كه مربوط بقوه فراست و سرعت انتقال و لازمهء غريزه و فطرت صحيح بشر است به اين جهت آن را هم ذكر كرده و سه قسم ديگر را كه مشاهدات و مجربات و متواترات هستند به آنها توجهى ننموده است زيرا :
( اولا ) همهء مبادى متكى بر اوليات و اصل عدم تناقض هستند .
منطق نوين ( مشتمل بر اللمعات المشرقيه في الفنون المنطقيه ) ( فارسى ) — صفحة 124
مساهمون: صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )
ص١٢٤