( 9 / 2 ) معلومات اوليهاى كه مفرد هستند و موجب علم بمجهولات مفرده يا تصورات ميشوند معرّف نام داشته و بر چهار قسم است : حد تام و حد ناقص و رسم تام و رسم ناقص .
معلومات اوليهاى كه مركبات يعنى تصديقات هستند و موجب علم بتصديقات ديگر ميشوند به آنها حجت گفته مىشود و هيچ راهى براى كشف مجهولات جز از طريق معلومات اوليه و مبادى يافت نميشود .
( 9 / 3 ) حجت بر سه قسم است : قياس . استقراء . تمثيل و تعريف و توضيح هريك از اين اقسام در جاى خود خواهد آمد .
( 10 )
شرط اكتشاف مجهول از معلوم التفات و توجه يافتن بلوازم معلومات است
اغلب اتفاق مىافتد كه معلومات اوليه براى ما حاصل است و مطالبى را ميدانيم اما لوازم و نتايج آن علوم بر ما مجهول است و نميتوانيم از معلومات خود بهره برداشته و مجهولات خودمان را بوسيلهء معلومات قبلى بر طرف كنيم ، اين عيب و نقيصه بواسطهء آن است كه معرفت ما نسبت بمعلوماتى كه داريم ناقص است و به حد كمال نرسيده و بهمهء خصوصيات و نكات موضوع ظفر نيافتهايم زيرا معرفت بهر چيزى وقتى كامل است كه عليت و جهت تاثير يا معلوليت و تاثر آن واضح باشد و بدانيم آن موضوع چه لوازم و چه روابطى با اشياء ديگر دارد ، چه چيزهائى علل وجود و مؤثر در وجودش هستند و چه آثار و خواصى بر وجودش مترتب مىشود ، و اين جهت مؤدى بمطلوب