( ثانيا ) اعتبار و قطعيت آنها شخصى و فردى است و اطلاق و عموميت ندارد . بخلاف اوليات و فطريات كه استقلال عقلى داشته و قبل از هرگونه احساس و مشاهدهاى براى هرفرد صحيح العقل و كاملى قطعى و مسلماند ليكن اعتبار بقيه مخصوص به خود شخص ناظر و شاهد و تجربهكننده و شنونده است و ممكن است قضيهاى را يك نفر مشاهده يا تجربه نموده و يا تواتر حكمى براى او ثابت گرديده و براى ديگران ثابت نشده باشد .
( 7 / 13 ) اوليات معلومات عمومى و اولى انسان هستند و اصل و اساس ساير علوم بشرى ميباشند و چنان كه قبلا گفته شد قسم ديگرى از مبادى علوم ثانوياتى هستند كه اصل و اساس علوم بعدى ميگردند و بقيهء علوم اكتسابياتى هستند كه از مبادى اوليه بدست مىآيند .
( 8 )
علم حدسى يا اشراقى
علم ضرورى و اكتسابى عموميت دارد و همهء افراد بشر به حد كافى از آن بهرمند هستند و ميدان فعاليت ذهن همهء مردم در حدود همين علوم است ليكن قسم ديگرى از علم هست كه بافراد كامل اختصاص دارد و هرچند مردم ديگر هم از آن بىبهره نيستند اما بهرهء آنها اندك است و موارد نادر و اتفاقى برايشان حاصل مىشود .
علم اشراقى كه حدس ناميده مىشود بافاضهء اشراق قوهء قدسيّه و پرتوى از عالم باطن است ، شيخ ابو على سينا در نمط هشتم و نهم اشارات و صدر المتالّهين در آخر مرحلهء عاشره كتاب اسفار اين قوه را ثابت كردهاند و گفتهاند قوهء قدسيّه بالاترين مراتب استعداد و كمال