حاصل ميشوند و علم حدسى براى كسانى است كه داراى قوهء عاقله باشند و به اين جهت ميتوانيم بگوئيم حدس منطقى از حدس عرفانى جداست .
( 7 / 6 ) حدس عرفانى مرتبهء كامل عقل نظرى است و احساس در احكامش دخالتى ندارد ، بخلاف حدس منطقى كه حكم را عقل با كمك احساس صادر مىكند و تفاوتهاى ديگرى بين اين دو حدس يافت مىشود كه در كتابى كه دربارهء معرفت نوشتهام بتفصيل بيان شده است .
اينكه قبلا از امام فخر رازى نقل كرديم كه حدس را با يك حركت توصيف نموده بحدس منطقى توجه داشته تفاوتى كه هست امام انتقال حدسى را بطور حركت بيان نموده و قطب الدين رازى دفعى شمرده و گفته است اين انتقال حركت نيست .
( 7 / 7 ) ( چهارم ) مشاهدات : احكام قطعى و جزمى است كه حس خالص صادر مىكند .
اين احكام اگر بتوسط حس ظاهرى حاصل گردد « حسيات » ناميده مىشود . مثل حكم باينكه خورشيد تابنده است . و اگر بوسيلهء حس باطنى ادراك شده باشد « وجدانيات » نامدارد مثل علم باينكه ما خوف و غضب داريم يا گرسنه و تشنهايم .
( 7 / 8 ) ( پنجم ) مجربات : علم به اين احكام بطريق تكرر مشاهدهء غيرسمعى حاصل مىشود مثل حكم باينكه هرفلزى در اثر حرارت منبسط مىشود و حس و عقل هردو حاكم هستند .
( 7 / 9 ) ( ششم ) متواترات : علمى است كه از كثرت شهادت مردم
منطق نوين ( مشتمل بر اللمعات المشرقيه في الفنون المنطقيه ) ( فارسى ) — صفحة 122
مساهمون: صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )
ص١٢٢