بامرى حاصل شود در صورتى كه معلوم باشد وقوع آن امر محال نيست مثل علم بوجود شهرها و كشورهائيكه آنها را نديدهايم .
( 7 / 10 ) اوليات بسيارند و از جمله اين چند اصل است :
1 - اصل عدم تناقض : نقيضان در وجود و عدم جمع نميشوند .
2 - اصل هوهوى : ثبوت هرشىء و اجزاء آن براى خودش ضرورى و سلب آنها محال است .
3 - اصل سبب كافى : هر حادثى محدثى ميخواهد و ترجّح يا ترجيح بدون مرجّح ممكن نيست .
4 - اصل كل و جزء : هر كلى از جزء خود بزرگتر است .
5 - اصل مساوات : هريك از دو متساوى با مساوى آن نيز مساوى است .
6 - اصل انقسام مزدوجات : هر زوجى به دو متساوى قابل تقسيم است .
اصل عدم تناقض بالذات ضرورى و مسلم است و واسطه ندارد و ساير اصول داراى واسطه هستند و واسطه در همه اصول ديگر امتناع اجتماع نقيضين است و بازگشت همهء اصول به همان يك اصل است مثلا ثبوت هرچيزى براى خود ضرورى است زيرا ممكن نيست براى خود ثابت باشد و نباشد و هرحادثى بالضروره محدث ميخواهد زيرا ممكن نيست ضرورى و لا ضرورى باشد . هركلّى بالضروره از جزء بزرگتر است زيرا ممكن نيست شامل بر جزء باشد و نباشد . ساير قضاياى ضروريه به همين قرار هستند .
منطق نوين ( مشتمل بر اللمعات المشرقيه في الفنون المنطقيه ) ( فارسى ) — صفحة 123
مساهمون: صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )
ص١٢٣