كه هست همهء علوم بشر يكسان نيستند بعضى از آنها با سعى و طلب براى انسان حاصل ميگردد و بعضى بدون سعى و طلب و تنها برخورد با اشياء خارجى از طريق حواس ظاهره كافى مىباشد كه يك دسته از علوم بخودىخود براى انسان حاصل شوند بدون توجه باينكه اين گونه علوم چهوقت و بچه كيفيتى حاصل شدهاند . اينها را معلومات اوليه يا مبادى علوم يا معلومات ضرورى و ذاتى مينامند .
قسم ديگرى از علوم هستند كه با سعى و طلب و رنج و مشقت بدست آمده و علوم اكتسابى ناميده ميشوند .
( 7 / 2 ) مبادى علوم قطعى و يقينى
مبادى علوم يقينى بر دو قسم است : مبادى اوليه و مبادى ثانويه مبادى اوليه قبل از هرعلمى ثابت بودهاند . و مبادى ثانويه قضاياى قطعيه و مسلّمى هستند كه بوسيلهء مقدمات ديگر قبلا ثابت شده بوده و بعدا براى اثبات قضاياى ديگر مقدمه واقع ميشوند .
مبادى اوليهء علوم برهانى و يقينى را مشهور شش قسم شمردهاند :
( 7 / 3 ) ( اول ) اوليات : قضايائى است كه تصور موضوع و محمول آنها به تنهائى موجب جزم به حكم است و در اينگونه قضايا حكم بدون واسطه و حاكم عقل صرف و خالص است مثل قضيهء اجتماع نقيضين محال است كه تصور نقيضين به تنهائى براى جزم به حكم كافى مىباشد .
( 7 / 4 ) ( دوم ) فطريات : قضايائى است كه حكم با واسطه است و بمحض تصور موضوع و محمول ، واسطه و جزم به حكم هردو در ذهن حاصل مىشود مثل حكم به اين كه عدد چهار زوج است زيرا به دو بخش