اوليات ( 904 ) و مشاهدات ( 907 ) و تجربيات ( 909 ) و حدسيات ( 901 ) و متواترات ( 913 ) و فطريات ( 917 ) .
صناعات چنانند كه :
برهان از يقينيات ( 900 ) و جدل از مشهورات ( 920 ) . و خطابه از مظنونات ( 919 ) و شعر از مخيلات ( 925 ) . و مغالطه : در سفسطه ( 1069 ) از شبيه به يقينيات ( 926 ) و در مشاغبات ( 1079 ) از شبيه بمشهورات ( 927 ) فراهم مىآيد ( 966 / 2 ) .
شبيه بمظنونات و مخيلات كه مبادى خطابه و شعر هستند مورد توجه واقع نشده است . زيرا مشابهت به آنها اگر موجب ظن يا تخيل گردد . همان مظنونات و مخيلات مىباشد . و اگر اثرى نداشته باشد اعتنائى به آن نخواهد بود ( 928 / 2 ) .
معنى كلاميكه از معلم اول نقل شده است : كه مقدمات براهين مانند نتايجشان بايستى ضرورى باشد . ضرورى به آن معنى نيست كه مقابل با ممكنه باشد . چنان كه طايفهاى پنداشتهاند .
بلكه مقصود از آن يقينى واجب القبول است خواه ضرورى يا ممكنه باشد ( 975 تا 978 ) .
منفعت براهين يا سفسطه همگانى و براى همهء مردم است زيرا كسى كه اين دو را بداند از آنها نفع ميبرد .
برهان از اين جهت نافع است كه براى تحصيل حقيقت به كار ميرود . و دانستن سفسطه براى پرهيز نمودن از آن است ( 967 ) بخلاف غير اين دو صنعت . زيرا جدل براى ملزم نمودن ديگران
منطق نوين ( مشتمل بر اللمعات المشرقيه في الفنون المنطقيه ) ( فارسى ) — صفحة 89
مساهمون: صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )
ص٨٩