در مقابل ، فرمانده كل سپاه اسلام روحيهء دشمنان را از بين مىبرد و در وجودشان ترس مىافكند تا به آنها به قبولاند كه قدرت مقابله با آن حضرت را ندارند . اصلىترين روشهايى كه رسول خدا ( ص ) در اين باره به كار مىبست اينها بودند : به رخ كشاندن قدرت نيروهاى خودى ، به كارگيرى اطلاعات براى پراكندن اخبار متضاد ، آگاهى بخشيدن ، دستگيرى جاسوسان دشمن ، غافلگيرى با عمليات هجومى بويژه در غزوهء بنىقريظه و خيبر و شمارى از سريهها مثل سريهء محمد بن مسلمه عليه بنىبكر و عمرو بن عاص عليه قضاعه . عمليات غافلگيرانه رزمندگان اسلام ، بويژه در غافلگيرى بنىمحارب و بنىثعلبه در غزوهء ذات الرقاع ، با هجوم سريع همراه بود . با انجام اين عملياتها بود كه قدرت فرماندهى و رزم مسلمانان شهرت يافت . چنانكه پس از محاصرهء بنىنضير ، يهوديان اقدام به تخريب خانههايشان كردند و بنىلحيان به مجرد شنيدن عزم رسول خدا ( ص ) براى جنگ با آنها گريختند .
همچنين بنىسعد با شنيدن خبر حركت على بن ابىطالب ( ع ) به سوى آنان پاى به گريز نهادند . رسول خدا ( ص ) به تجاوزها بىدرنگ پاسخ مىداد و اين امر بويژه در غزوههاى « بدر نخست » و « غابه » تحقق يافت .
پيامبر خدا ( ص ) پيش از آغاز نبرد براى رسيدن به قدرت كامل رزمى ، روح معنويت را در ميان سپاهيانش بيدار مىكرد و مىكوشيد تا در اثناى نبرد آن را حفظ كند ، و با عوامل تضعيف كنندهء روحيهء رزمندگان مبارزه مىكرد . آنگاه كه به هر دليلى روحيهء رزمندگان كاهش مىيافت ، براى افزايش آن تلاش مىكرد ، مانند جنگ احزاب كه پس از نقض عهد از سوى بنى قريظه و شدت يافتن محاصره ، براى افزايش روحيهء رزمندگان اسلام صفوف دشمن را با خدعه پراكنده ساخت .
كاهش و افزايش روحيه تابع وضعيت جنگى است ، ولى رزمندگان اسلام در مراحل پايانى همهء نبردها از روحيهء عالى برخوردار بودند و پس از حصول پيروزى آمادهء ايفاى نقشى جديد مىشدند . حتى در نبردهايى كه به شدت دچار تزلزل مىشدند ، با روحيهء عالى خود در نهايت پيروز بيرون مىآمدند ، مانند غزوههاى احد و خندق . در غزوهء احد با انجام غزوهء حمراء الاسد روحيهء سپاه اسلام افزايش يافت و در غزوهء خندق سپاه دشمن پس از چشيدن طعم تلخ شكست بدون دستيابى به هيچ گونه موفقيتى وادار به عقبنشينى گرديد .
آيين نبرد در عصر پيامبر ( ص ) ( فارسي ) — صفحة 86
مساهمون: ضاهر وتر
ص٨٦