چنانكه در غزوهء احزاب ، حذيفة بن يمان را در هواى سرد و شرايط دشوار براى كسب اخبار به ميان دشمن فرستاد .
نيز آن حضرت تلاش داشت كه شناسايى دشمن به طور مستقيم و بلاواسطه صورت پذيرد ، چنانكه در غزوه احد انس و مونس را به حُليفه فرستاد و آن دو با ديدن قريش همراه آنان حركت كردند و چون متجاوزان به نزديكى احد رسيدند ، حباب بن منذر را فرستاد تا آنان را شناسايى كند . همچنين عناصر اطلاعاتى آن حضرت در عمق دشمن رخنه مىكردند و اخبار را پى در پى گزارش مىدادند . به اين منظور در مرزهاى شمالى پاسگاههاى شناسايى ايجاد گرديد .
پيامبر خدا ( ص ) فعال بودن و پرتحرك بودن را نه تنها براى دستيابى به اطلاعات ، بلكه براى خنثىسازى فعاليتهاى شناسايى دشمن نيز لازم مىشمرد . فعاليتهاى زير در راستاى تحقق هدف فوق انجام مىگرديد :
1 . عمليات فريبنده در اثناى نبرد ، مثل ذى امر ( غطفان ) هنگام پيمودن راه انحرافى مدينه ، منقّى ، خبيت ، ذى قصه ، كثيب ، ذى امر ، و همچنين در غزوه ذى العشيره .
2 . حركت شبانه ؛ چنانكه در غزوهء دومة الجندل شبانه حركت كرد و به نيروهاى اعزامى توصيه مىنمود كه با استفاده از تاريكى شب حركت كنند ، مثل سريه محمد بن مسلمه براى تنبيه بنى بكر و زيد بن حارثه براى تنبيه قبيله جذام و عبدالرحمن بن عوف به دومة الجندل .
3 . حركت سريع ، مثل غزوه دومة الجندل .
4 . استفاده از مسيرهاى ميانبر براى رسيدن به دشمن ، مثل غزوهء بنىلحيان . اين اصل به وسيله فرماندهان اعزامى نيز اجرا شد ، مثل سريه عكاشه بن محصن براى تنبيه بنى اسد و قطبة بن عامر به سوى خثعم .
5 . جلوگيرى از سر و صدا ، مثل باز كردن زنگ از گردن شتران و حركت پنهانى نيروهاى اسلام در غزوه موته و فتح .
آن حضرت مراحل نخستين آمادگى را پنهان مىساخت ، مانند غزوهها و سريههاى بنى سليم ، ذى امر ، ذات الرقاع و بنى لحيان و سريه ابوقتادة بن ربعى انصارى به بطن إضم . كلمه رمز و شناسايى نيز مورد استفادهء آن حضرت بود ، مثل غزوه بدر ، و فرماندهانش نيز آن را به كار مىبستند ، مثل سريه اسامة بن زيد .
آيين نبرد در عصر پيامبر ( ص ) ( فارسي ) — صفحة 89
مساهمون: ضاهر وتر
ص٨٩