فصل چهارم : سازمان اطلاعات
1 . ادارهء شناسايى
ادارهء شناسايى وظيفه گردآورى اخبار مربوط به دشمن بويژه در زمينههاى نيّت ، تجمع ، زمين و منطقهء جنگى را عهدهدار است . دقت در اخبار و تطبيق آنها و حصول اطمينان از درستى آنها نيز كار اين اداره است و اين مهم با استفاده از وسايل گوناگون شناسايى به انجام مىرسد .
رسول خدا ( ص ) به شناسايى بيش از ديگر امور جنگى اهتمام مىورزيد ، زيرا تصميمگيرىِ بجا منوط به دستيابى به اخبار دقيق است . آن حضرت براى دستيابى به اخبار مربوط به مقاصد قريش و ديگر قبايل دشمن و روميان سريههاى چندى را به نقاط گوناگون اعزام داشت .
محورهاى آمد و شد مكه را زير نظر گرفت . با چندين قبيله همپيمان شد و از آنها عليه ديگران كمك گرفت . در مرزهاى دولت روم ، پاسگاههاى مراقبت و ديدهبانى ايجاد كرد ، و غزوهء دومة الجندل ، اعزام عبدالرحمن بن عوف به آنجا و دوستى با مرزنشينان بنىكليب ، صلح اكيدر و غيره در همين جهت انجام شد .
راههايى كه پيامبر خدا ( ص ) به منظور موفقيت و دقت در شناسايى به كار مىگرفت اينها بودند : اعزام افراد به مناطق عملياتى آينده ، پذيرش بازرگانان و مسافران ، به كارگيرى عناصر بومى ، و بازجويى از اسيران . همچنين به منظور كشف تحركات و تحولاتى كه در سرزمين دشمن روى مىدهد ، به عناصر اطلاعاتى اجازه مىفرمود تا در آنجا اقامت كنند . حضرتش براى شناسايى دشمن و حصول پيروزى ، از همهء ابزار ممكن استفاده مىكرد ، تا آنجا كه در مواردى خود اقدام به شناسايى مىفرمود .
از علل موفقيت عملياتهاى شناسايى رسول خدا ( ص ) اين بود كه همهء تدابير مقدماتى را