اين بحث تفاوت دارد ، ولى روشن است كه زمينهء نوشتههاى نوينِ مرتبط با بحث ما ، به وسيله گذشتگان فراهم گرديده است . با اين تفاصيل ، با توجه به اهميتى كه نوشتههاى مورخان در موضوع جنگهاى پيامبر ( ص ) دارد مىتوان مؤلفان آنها را به اين ترتيب مرتب ساخت :
واقدى ، ابن اسحاق ، ابن شهاب زهرى ، كلاعى و ابن سيد الناس . اينك شرح حال هر يك از آنان را بر حسب ترتيب تاريخى ذكر مىكنيم .
ابوبكر محمد بن مسلم بن عبيدالله بن شهاب زهرى ( 51 - 124 ه )
در تاريخ ولادت و درگذشت زهرى اختلاف است . او دانشمندى فقيه و حافظ و محقق بود .
زهرى لغتشناس بود و لغت و اقسام آن را نيك مىشناخت . او شاعر ، نسبشناس و راوى حديث بود . حافظ دانش و از پيشگامانش بود و از آفاتش بر كنار بود . او معتقد بود كه دانش بايد همگانى شود و مىگفت : ثبات دين و دنيا در گسترش دانش است و با از ميان رفتن دانش همه چيز رخت برمىبندد .
وى نزد سعيد بن مسيّب ، عروة بن زبير و عبيدالله بن عبدالله بن عتبه كسب دانش كرد و نسبت به استادان خويش نمونه اخلاق و ادب بود . آنان را همراهى مىكرد ، خدمتگزارشان بود و بزرگشان مىداشت .
زهرى همت خود را صرف تأليف نمود و آنچه را كه شنيده بود تدوين مىكرد . تأثير علمى او در جامعه پديدار گشت و مردم براى كسب فيض به او روى آوردند . او در آغاز به فراگيرى حديث و تاريخ و مغازى پرداخت و در اين زمينه آن قدر كتاب فراهم آورد كه نوشتههاى وى بر چارپايان سنگينى مىكرد . او در حالى مُرد كه در روى زمين كسى نسبت به گذشته از او آگاهتر نبود .
او دانش خويش را به وسيلهء تابعينى كه از وى روايت مىكردند ، در ميان جامعه گسترش داد . گروهى از راويان وى اهل حرمين شريفين و حجاز بودند كه از مشهورترين آنها عمرو بن دينار ، يحيى بن سعيد انصارى ، موسى بن عقبه و ديگران را مىتوان نام برد . مشهورترين راويان عراقى او عبدالله بن عمير ، اسماعيل بن ابوخالد ، عطاء بن سائب بودند . از راويان مشهور او در واسط ، جزيره ، شام و مصر ، منصور بن زاذان ، عبدالكريم جزرى ، ثود بن يزيد و ديگران را مىتوان نام برد .