بنى جامع از زمان عبد المؤمن تا عصر الناصر نسلى بعد از نسل ديگر عهدهدار مقام وزارت بودند ، همچنين از خاندان بنى يوجان بارها پسران جاى پدران را در وزارت گرفتند .
دبيرى از مهمترين مشاغل دربار موحدى بود . خليفهء موحدى هميشه جمعى از اقطاب كتّاب را در خدمت خود داشت . حكام ولايات نيز چه در اندلس و چه در مغرب بهترين دبيران آن عصر را به خدمت فراخوانده بودند . از زمان عبد المؤمن جمعى از دبيران در دربار مراكش گرد آمده بودند تا از زبان خليفه به واليان و قبايل و مردم ديگر نامه بنويسند . بيشتر اين دبيران از مردم اندلس بودند و برخى نيز از مردم مغرب . اندلسيان در دربار عبد المؤمن عبارت بودند از ابو الحسن بن عياش القرطبى و اخيل بن ادريس الرندى و خطيب ابو الحسن الاشبيلى و از مغاربه ابو جعفر بن عطيه و برادرش عقيل بن عطيه هرچند نسب به اندلس مىرسانيدند . ابو الحسن بن عياش در عهد ابو يعقوب يوسف بر منصب كتابت بود و دو تن از مردم مغرب ابو القاسم القالمى و شاگردش ابو الفضل طاهر بن محشره او را يارى مىدادند . در عهد يعقوب المنصور ابو عبد الله محمد بن عبد الرحمان بن عياش البرشانى و ابو الفضل بن محشره منصب دبيرى داشتند . دبيران الناصر پسر المنصور ، ابو عبد الله محمد بن عياش و ابو الحسن على بن عياش بودند و از مغربيان ابو عبد الله محمد بن يخلفتن الفازازى . ابو عبد الله محمد بن عياش كاتب المستنصر نيز بود . حتى در اواخر عهد كه دولت موحدى دستخوش ضعف و انحلال شده بود باز هم به منصب كتابت توجه خاص مىشد و خلفا براى استخدام دبيران بليغ و صاحبآوازه تلاش مىكردند . رسائلى كه از اين دبيران برجاى مانده علاوه بر آنكه نمونههايى از كلام بليغ در آن روزگار را به ما ارائه مىنمايند ، حاوى مطالب فراوانى در شئون مختلف شرعى و ادارى و نظامى و شرح فتوحات عصر موحدين است و ما در تاليف اين كتاب از اين نامهها سود فراوان بردهايم .
از متعلقات ديوان كتابت ، نگاشتن توقيعات و ظهائر و علامتها بود همچنين ديوان لشكر . اين ديوان را خود منشيانى بود غير از منشيان ديوانهاى ديگر . « 8 »
هامش
( 8 ) . ابن عذارى البيان المغرب ، القسم الثالث ، ص 231 .