قلعهء بنى سعيد يا قلعهء يحصب رفت . در آنجا مورد استقبال صاحب قلعه ، عبد الملك بن سعيد كه از اقطاب علماى زمان خود بود واقع شد . عبد الملك بن سعيد اكرامش كرد و قدر علم و ادب او بشناخت .
حجارى اديب و شاعرى بزرگ و خوش قريحه بود و در هر شهر كه فرود مىآمد شعرش سبب اشتهارش مىشد . سپس از قلعهء يحصب بيرون آمد و قصد بلاد المستنصر بن هود نموده به روطه رفت . ابن هود را مدح گفت و همراه او در بعضى از جنگهايش شركت جست و در لشكركشى او به بشكنس حضور داشت و اسير گرديد . چون از اسارت برهيد به قلعهء يحصب بازگرديد و در كنف حمايت عبد الملك بن سعيد بيارميد و مشهورترين اثر خود المسهب فى فضائل ( يا غرايب ) المغرب را در شش جلد تأليف كرد . تأليف اين كتاب به ميل و خواهش ابن سعيد بود و بعدها از منابع خاندان بنى سعيد در تأليف المغرب فى حلى المغرب گرديد .
حجارى در اين كتاب به ذكر رجال و حوادث اندلس از زمان فتح تا سال 550 ه / 1155 م پرداخته است . « 1 »
هم از ايشان است ابو محمد عبد اللّه بن على بن عبد اللّه اللخمى معروف به الرشاطى .
اصل او از اوريوله است در مشرق اندلس . در آنجا به سال 466 ه متولد شد و نزد چند تن از بزرگان زمان خود ، چون حافظ ابو على صدفى درس خواند . سپس به المريه منتقل شد و در آنجا زيستن گرفت . الرشاطى در حديث و روايت و تاريخ و انساب سرآمد همگان شد و كتاب مشهور خود را به نام اقتباس الانوار و التماس الازهار فى انساب الصحابه و رواة الآثار تأليف كرد . بسيارى از علماى عصر از او علم آموختهاند . هنگامى كه مسيحيان در روز بيستم جمادى الاول سال 542 ه / اكتبر سال 1147 م به المريه درآمدند او را كشتند . « 2 »
هم از ايشان است : ابو عامر محمد بن احمد بن عامر طرطوشى سالمى ، از
هامش
( 1 ) . رجوع كنيد به المغرب فى حلى المغرب ج 2 / ص 35 و 36 . المقرى ، نفح الطيب ج 2 / ص 406 . همچنين .871 oN : dibi : seugioB snoP( 2 ) . رجوع كنيد به ابن خلكان ، وفيات الاعيان ج 1 / ص 337 و الصله شماره 561 و نيز781 oN ; dibi : seugioB snoP