مردم طرطوشه از اعمال ثغراعلى . در مرسيه سكونت گزيد . در فنون متعدد ادب و شعر و تاريخ و جز آن سرآمد بود . او را تأليفاتى چند است و مشهورتر از همه درر القلائد و غرر الفوائد كتابى است تاريخى و جغرافيايى و ديگر كتاب السلك المنظوم و المسلك المختوم . ابو عامر طرطوشى در سال 559 ه / 1163 م درگذشت . « 1 »
و هم از ايشان است : ابو بكر محمد بن يوسف بن قاسم شلبى ، اديب و مورخ از غرب اندلس ، از شهر شلب . شاگرد ابو بكر بن القصيره بود . كتابى در تاريخ معتمد بن عباد تأليف كرده كه به ما نرسيده است . در اوايل قرن ششم هجرى وفات كرد . « 2 »
از روايات و علماى اخبار كه در عصر مرابطى ظهور كردند ، يكى محمد بن عبد اللّه بن سيداله تجيبى بود از مردم شاطبه . از جماعتى از اعلام زمان خود روايت كرده . به اخبار آگاه بود و اسامى رواة را از برداشت . مجموعهاى در رجال اندلس تأليف نمود . در سال 558 ه چشم از جهان بربست .
سرانجام به يكى از مشاهير مورخين عصر مرابطى مىرسيم . او علامهء مورخ ابو القاسم خلف بن عبد الملك بن مسعود بن بشكوال قرطبى است . ابن بشكوال در سال 494 ه در قرطبه متولد شد و در نزد اساتيد مشهور آن عصر علم آموخت .
حافظ و مشتاق اخبار و سير بود ، بويژه اخبار اندلس . در تحقيق به پايهاى است كه قولش حجت است . تأليفاتى چند از او برجاى مانده كه مشهورترين آنها كتاب الصله است . الصله دنبالهء كتاب ابن الفرضى است به نام تاريخ العلماء و الرواة بالاندلس .
الصله شامل هزار و پانصد شرح حال از رواة و علماى اندلس است مخصوصا علماى قرطبه . در سال 534 ه در قرطبه از تأليف آن فراغت يافته است . ابن الابار پس از او ذيلى بر آن نگاشت در دو جلد بزرگ و آن را التكمله ناميد . سپس ابو جعفر بن الزبير ذيل ديگرى بر آن نوشت كه صلة الصله نام گرفت . الصلهء ابن بشكوال تا به امروز نفيسترين و موثقترين منابع تاريخ اندلس است . ابن بشكوال را غير از
هامش
( 1 ) . رجوع كنيد ، ابن الابار التكمله شماره 725 و نيز781 oN : dibi : seugioB . P( 2 ) . رجوع كنيد به731 oN : dibi : seugioB . P