بر جان خود بترسيد و ماهى چند پنهان زيست . سپس از قرطبه بيرون آمد و در شهرهاى اندلس مىگشت تا از دريا گذشت و به مغرب آمد و در مراكش زيستن گرفت . در سال 566 ه / 1171 م درگذشت . « 1 »
ديگر ابو الحسن على بن مسعود بن اسحاق بن عصام الخولانى است از مردم سرقسطه . فقيهى بارع بود و حافظ . در ادب حظى وافر داشت . عهدهدار قضاى ميورقه بود . چون مسيحيان در سال 512 ه سرقسطه را گرفتند ، امير ابو طاهر تميم با لشكر خود در نزديكى سرقسطه بود . ابو الحسن الخولانى و خطيب ابو زيد بن منتيال براى گفتگو با امير تميم به نيابت از مردم سرقسطه نزد او رفتند و از او يارى طلبيدند ولى امير تميم به سخن آنان گوش نداد و به ياريشان قدمى پيش ننهاد تا سرقسطه ناچار شد تسليم شود . « 2 »
3
در عصر مرابطين شمارى از اديبان مورخ و اعلام روايت مىزيستند كه همواره آثارشان از اهم مآخذ ما در تاريخ اندلس و تاريخ ادب اندلسى بوده است .
سر همهء اينان و قطب و عميدشان ابو الحسن على بن بسام شنترينى صاحب كتاب الذخيره است . الذخيره در ميان كتب ادب و تاريخ آن عصر مرتبتى رفيع دارد اگرچه بهترين و برترين همه نيست . ابن بسام از مردم غرب اندلس است از شنترين يكى از شهرهاى پرتغال . او در جوانى هنگامى كه اوضاع شنترين پريشان شد و خطر افتادن آن به دست مسيحيان شدت گرفت از آنجا به اشبيليه رفت . ابن بسام در اشبيليه و قرطبه درس خواند و كتاب پرحجم خود ، الذخيره فى محاسن اهل الجزيره را در قرطبه نوشت . ابن بسام كتاب خود را در سال 503 به پايان رسانيد . در مقدمه
هامش
( 1 ) . همان جا .
( 2 ) . الذيل و التكمله ، مخطوط ياد شده .