يحيى بن يكيت و ابو عبد اللّه محمد بن سليمان . از عجايب آنكه پيكر بشير را در ميان كشتگان نيافتند ازاينرو متعصبين مصامده گفتند به آسمان رفته است . « 1 » ولى حقيقت اين است كه چون فرو افتاد عبد المؤمن در حال به خاكش سپرد . بقاياى اندك موحدين زمانى توانستند خود را از معركه برهانند كه شب فرا رسيد و بارانى سخت باريدن گرفت . سردار سپاه موحدين ، عبد المؤمن كه مجروح شده بود و زانويش آسيب ديده بود با بقيهء لشكر شكست خورده در زير پردهء تاريكى رهسپار اغمات شد .
مرابطين تا هيلانه تعقيبش كردند . در آنجا ميانشان بار ديگر نبرد افتاد . موحدين كه پراكندهشدگان را گرد آورده بودند دل بر هلاك نهادند و سخت پايدارى كردند ولى باز هم شكست خوردند و به قول ابن القطان نزديك به دوازده هزار نفر ديگر كشته دادند . مرابطين پس از اين پيروزى به مراكش بازگشتند . بقاياى لشكر به تينملل رسيد . ابن القطان تاريخ اين هزيمت موحدين را روز شنبهء دوم جمادى الاول سال 534 ه / يازدهم آوريل سال 1130 م ضبط كرده است .
المهدى محمد بن تومرت در اين روزها بيمار بود . چون خبر شكست لشكر خود شنيد پرسيد كه : آيا عبد المؤمن زنده است ؟ چون گفتند كه زنده است ، گفت : « سپاس خدا را كه نهضت شما باقى مىماند » . ابو بكر صنهاجى مىگويد كه او بود كه خبر زنده ماندن عبد المؤمن را به ابن تومرت رسانيد و عين گفتار او را براى ما نقل كرده است . « 2 »
مرابطين پس از آن شكستهاى پىدرپى ، اينك بر موحدين پيروز شدند .
ابن صاحب الصلاة مىگويد : هزيمتهاى مرابطين پيش از نبرد بحيره به چهل رسيده بود . ابن تومرت خود در چهار جنگ كه با پيروزى توأم بود حاضر بود . وقتى كه مورخ موحدين مىنويسد كه در نبرد بحيره « همه موحدين كشته شدند و جز گروه بسيار اندكى رهايى نيافتند » ، حكايت از عظمت فاجعه دارد . ولى به زودى خواهيم دانست كه اين پيروزى نتوانست مرابطين را از سرنوشت محتومشان برهاند . آن اميد و اطمينانى كه به شاگرد خود عبد المؤمن بسته بود حكايت از پيشگويى درست و
هامش
( 1 ) . همانجا ص 79 .
( 2 ) . همانجا ص 79 .