فراست دقيق او داشت . « 1 »
پيش از اين به اختلاف مورخان در باب واقعهء بحيره اشارت كرديم . اليسع تاريخ آن را سال 521 ه و ابن القطان 524 و ابن خلدون 522 ه ضبط كردهاند .
ابن خلدون مىگويد اين جنگ چهار ماه پيش از مرگ ابن تومرت واقع شد . و مى - گويد كه او در سال 522 ه درگذشت . « 2 » البته همه مورخين مرگ ابن تومرت را اندكى بعد از جنگ بحيره مىدانند ولى بعضى نيز درگذشت او را در سال 524 ه نوشتهاند بنابراين به اين روايت نمىتوان اعتماد كرد .
غير از روايت ابن القطان كه سال درگذشت مهدى را سال 524 ه نقل كرده از منابع موحدين نيز روايتى در دست داريم كه قول ابن القطان را تأييد مىكند و آن روايت ابو بكر صنهاجى يكى از ياران ابن تومرت است كه خود در معركه حاضر بوده است . ابو بكر صنهاجى سال 524 ه آورده است . « 3 » ابن اثير در الكامل « 4 » و ابن ابى زرع در روض القرطاس « 5 » و زركشى در تاريخ الدولتين « 6 » از او متابعت كردهاند .
اما در مرگ ابن تومرت همه متفقاند كه او در هنگام جنگ بحيره بيمار بوده و چون شكست در لشكرش افتاد بيمارىاش شدت يافت و بيش از چند روز زنده نماند .
دليل روشنتر آنكه موحدين سال 524 ه را كه سال مرگ ابن تومرت است عام - البحيره گويند . « 7 »
هامش
( 1 ) . براى حوادث جنگ بحيره رجوع كنيد به : ابن القطان ، نظم الجمان ( مخطوط ياد شده برگ 40 الف و ما بعد آن . ابن الاثير الكامل ، ج 10 / ص 205 . الحلل الموشيه ، ص 84 - 86 . ابن خلدون ، العبر ، ج 6 / ص 228 و 229 . اخبار المهدى بن تومرت ، ص 78 ، 79 .
المراكشى ، المعجب ، ص 107 .
( 2 ) . ابن خلدون ، العبر ، ج 6 / ص 229 .
( 3 ) . كتاب اخبار المهدى بن تومرت ، ص 28 .
( 4 ) . ابن الاثير ، الكامل ، ج 10 / ص 204 .
( 5 ) . ابن ابى زرع ، روض القرطاس ، ص 116 .
( 6 ) . زركشى ، تاريخ الدولتين ، ص 4 .
( 7 ) . ابن القطان ، نظم الجمان ( مخطوط ياد شده برگ 42 الف ) ابن خلكان ، وفيات الاعيان ، ج 2 / ص 52 .