عبد الرحمان نيست و اينك اين زن انتقام خون پسر مىخواست ؛ ديگر محمد بن هشام بن عبد الجبار بن عبد الرحمان الناصر كه معتقد بود عبد الملك بن المنصور پدرش هشام را به تهمت همدستى در توطئهء عيسى بن سعيد - چنان كه گفتم - اعدام كرده است .
ذلفاء زنى تيزهوش و بااراده و مالدار و صاحب وجاهت بود . با آنكه عبد الرحمان او و خانوادهء پسرش و برادرش عبد الملك را در كنف رعايت و حمايت و اكرام خود قرار داده بود ولى همواره در صدد وارد آوردن ضربهء خود بود . چون خبر يافت كه جو ، مساعد فعاليت است به ميدان آمد . با سران بنى اميه تماس برقرار كرد و آنان را به حركت و قيام و بازپس گرفتن دولتشان و انتقام از بنى عامر برانگيخت . رابط ميان او و بنى اميه غلامى از صقالبهء عامرى بود به نام بشرى . بشرى پيش از اين در زمرهء غلامان مروانى بود ، سپس در هنگامى كه غلامان قصر را به بنى عامر انتقال مىدادند ، او نيز سهم آنان شد ، ولى همچنان با سروران پيشين خود پيوند مودت داشت . ذلفاء تعهد كرد كه شورشگران هرچه به مال و تدبير نياز داشته باشند دريغ نخواهد كرد . بنى اميه به زودى دعوت او اجابت كردند و از ميان خود زعيمى برگزيدند . اين زعيم محمد بن هشام بن عبد الجبار بود . مردى پردل بود و حادثهجو در سن سى و سه سالگى . از آن وقت كه پدرش هشام بن عبد الجبار كشته شده بود ، خود را از نظرها پنهان ساخته در حوالى قرطبه در غارها مىزيست و جمعى از ياران حادثهجوى او نيز گردش را گرفته بودند . چون بنى اميه رأيشان بر او قرار گرفت در نهان با او به خلافت بيعت كردند . او را و پدرش را پيش از اين در ميان مردم داعيانى از مروانيان و مردم قرطبه بود . بيرون رفتن عبد الرحمان بن المنصوريا شنجول به جنگ ، فرصت مناسبى براى عمل بود . محمد بن هشام ياران خود گرد آورد ؛ همه در غارهاى اطراف قرطبه بودند . شايعاتى در شهر پراكنده شد كه دولت بنى عامر به پايان رسيده و به زودى زمام امور را مروانيان به دست خواهند گرفت . در همهجا زبان به نكوهش عبد الرحمان گشودند و اين سخنان در ميان عامهء مردم دهنبهدهن گشت و چون از او كينه به دل داشتند در اشاعهء اخبار درنگ نمىكردند . ابن الخطيب وضع اهالى قرطبه و حالت روحى آنان را در مقابل عامريان و عبد الرحمان چنين وصف مىكند .
« خداوند كينهتوزى و ملالت نسبت به پادشاهان را در وجود مردم قرطبه به وديعت
تاريخ دولت اسلامى در اندلس ( فارسي ) — صفحة 624
مساهمون: عبد المحمد آيتى
ص٦٢٤