فتوحات مغرب چيز ديگر بود : فرار از مسئوليت ، دودلى و ترديد ، تا آنجا كه حتى مىخواست از فتح اسپانيا نيز ممانعت كند .
وليد بن عبد الملك به موسى بن نصيرنامه نوشت و او را از دخول به سرزمينهاى ناشناخته منع كرد و فرمان بازگشت داد . موسى ناخشنود و اندوهگين بازگشت ، ولى مهلت خواست تا لااقل دژهاى جليقيه را كه بقاياى لشكر گوت به آنها پناه برده بودند بستاند و اسپانيا را از هرگونه عصيان و مقاومتى پاك سازد . پس لشكر به جليقيه برد و بر بيشتر دژهاى آن مستولى گرديد و ريشهء هر مقاومتى را بركند . تنها جماعتى اندك از مسيحيان گرد يكى از رهبران خود به نام پلاگيوس يا پلايو را گرفته بودند و او به اقصاى جليقيه پناه برده بود . در آن هنگام كه موسى آهنگ سركوبى او داشت نامهء ديگرى از دمشق رسيد كه او و طارق را شتابان به دمشق فرامىخواند . شايد يكى از چيزهايى كه وليد را اين گونه شتابزده كرده بود خلافى بود كه ميان موسى بن نصير و طارق بن زياد بروز كرده بود و او مىترسيد كه مبادا اين اختلاف سبب تفرق كلمهء مسلمانان شود و آنان در آن سرزمينهاى ناشناختهاى كه فتح كرده بودند ، به خوارى و نكبت افتند . « 31 » شايد هم وليد از آن مىترسيده كه موسى كه مردى زيرك و در عين حال آزمند بود در آن ديار دوردست به فكر استقلال افتد . و اين بهترين تعليلى است كه مورد قبول ناقدين جديد است و بر آراى ديگر ترجيح دارد . و نيز محتمل است كه وليد دانسته باشد كه چه اموال گزاف و نفيسى از اين فتوحات به دست لشكر او افتاده و اگر مدتى در آن سرزمين درنگ كنند آنها را از دست خواهند داد .
بارى به هر علت كه بود وليد فاتحان اندلس را به دمشق فراخواند . و بىترديد اين امر براى آيندهء اسلام در اندلس كارى پرمخاطره بود . زيرا آن جماعت اندك از مسيحيان كه گريخته و به كوههاى جليقيه پناه جسته بود ديرى نكشيد كه رشد يافت و نيرومند شد و هستهاى براى پديدآمدن مملكت مسيحى در شمال شد
هامش
( 31 ) . در روايات اسلامى از علل اين فراخواندن سخنى نيست ، ولى غزيرى در معجم خود به نقل از برخى اوراق خطى كتابخانهء اسكوريال نقل مىكند كه « چون وليد دانست كه ميان موسى و طارق خلاف افتاده است آن دو را فراخواند و آن دو نيز به مشرق بازگشتند . » غزيرى معتقد است كه اين اوراق كه در آنجا يافته و اين مطالب را از آن نقل كرده برگهايى از تاريخ رازى است و قراينى نيز بر صحت ادعاى خويش آورده است . رجوع كنيد به :. 323 . p . II . V : dibi: irisaC