گويند آهنگ قتل او نمود « 24 » ، ولى ديرى نگذشت كه با او دلخوش كرد و به مقام نخستينش باز آورد « 25 » و هردو براى فتح آنچه از اندلس باقىمانده بود ، به راى زدن نشستند . آنگاه به سمت شمالشرقى در حركت آمدند و به ولايت آراگون ( الثغر الاعلى ) داخل شدند و سرقسطه و طركونه و برشلونه و ديگر شهرها و دژها را تصرف كردند . در آنجا آن دو فاتح از يكديگر جدا شدند . طارق راهى غرب شد تا به غزاى جليقيه رود و بقاياى لشكر گوت را تارومار سازد و موسى بن نصير رهسپار جبال پيرنه ( جبال البرت يا البرتات يا ، مرات ) « 26 » شد و در ولايت لانجدوك يا سپتمانيا كه در آن هنگام تابع گوت بود به نبرد پرداخت و بر قرقشونه ( كاركاسون ) و اربونه ( ناربون ) غلبه يافت . سپس به بلاد فرنگان درآمد و در درهء رون ( رذونه ) به جنگ پرداخت و تا ليون ( لوطون يا لوذون ) پيش تاخت . امراى فرنگ به وحشت افتادند و به جمعآورى سازوبرگ نبرد پرداختند . بعضى گويند نخستين جنگهاى عربها و فرنگان در دشتهاى نزديك اربونه اتفاق افتاد « 27 » .
سردار نستوه را آهنگ آن بود لشكر به اروپا برد و همچنان يكيك بگشايد تا از راه قسطنطينيه به شام بازگردد و در راه همهء بلاد مسيحيان و فرنگان را در قبضهء تصرف آرد . همين معنى كه ابن خلدون آن را در اين عبارت حماسهگونه آورده است ، كه :
« آهنگ آن داشت كه به مشرق آيد و از دروازههاى اندلس رهسپار شام گردد و همهء
هامش
( 24 ) . ابن عبد الحكم ، فتوح مصر ص 208 . ابن الاثير ، ج 4 / 215 . المقرى در نفح الطيب ، ج 1 / ص 127 . حميدى در جذوة المقتبس ، ص 6 .
( 25 ) . اين روايت ابن عبد الحكم است . گويد كه طارق به مغيث رومى كه از اندلس به مشرق آمده بود پناه برد و وعده داد كه اگر ماجراى او را به گوش وليد بن عبد الملك برساند صد برده به او خواهد داد . مغيث دست به كار شد و وليد را واداشت كه به موسىنامه نويسد كه دست از طارق بردارد و او را تهديد كرد كه اگر خلاف كند چنين و چنان خواهد كرد . مغيثنامه به اندلس برد و موسى دست از طارق بداشت و او را به مقام نخستين خود بازگردانيد . ص 210 .
طبرى مىگويد كه طارق از موسى پوزش خواست ، و موسى بر او ببخشود . ج 8 / ص 90 .
( 26 ) . البرت يا البرتات تحريفشده واژهء اسپانيايىatreuPو معنى آن در ( درب ) است . اين جبال را به اين نام خواندهاند زيرا داراى پنج درب يا گذرگاه طولانى است و ما به تفصيل در آن سخن خواهيم گفت . اما جبال پيرنه را البرانس خواندن ، خطاى جغرافيانويسان است كه آن را توضيح خواهيم داد .
( 27 ) . ابن حيان مورخ اندلسى ( به نقل المقرى در نفح الطيب ج 1 / ص 128 ) در البيان المغرب ، ج 2 / ص 14 ( المقرى نيز در نفح الطيب ج 1 / ص 128 آن را نقل كرده است ) . بيشتر روايات حاكى است كه موسى بن نصير در اربونه از پيشرفت بازايستاد .