بلاد عجمان و نصرانيان را كه بر سر راه اوست جهادكنان بگشايد و همچنان پيروزمندانه به دار الخلافه رسد . » « 28 »
موسى بن نصير در اجراى نقشهء بزرگ خود مىخواست خود با سپاهى گران به جبال پيرنه حمله كند و ناوگان نيرومند او از دريا پشتيبانش باشند . پس نخست كشور فرنگان را فتح كند ، سپس آهنگ بلاد لومبارد « 29 » در شمال ايتاليا نمايد و از آنجا به رم پايتخت نصرانيت تازد و چون رم را تصرف كرد و آن كرسى نصرانيت را تسخير نمود راه خويش از جانب مشرق ادامه دهد تا به جلگهء دانوب رسد و قبايل ژرمن را كه در سواحل آن رود مسكن گزيدهاند به نيروى شمشير پراكنده سازد و به سرزمينهاى دولت بيزانطيه درآيد و قدم به خاك قسطنطينيه نهد ، آنگاه از آسياى صغير به قصد دمشق در حركت آيد و سرزمينهاى خلافت اسلامى را در ناحيهء شمالى از مشرق به مغرب متصل سازد ، چنان كه در ناحيهء جنوبى بود . « 30 »
در راه اجراى اين نقشهء شگرف هيچ مانعى نبود . اسلام در آن روزگاران در اوج جوانى و نيرومندى و زورآورى بود . لشكرهاى اسلام به هرجا فرود مىآمدند پيروزى در انتظارشان بود و ملل غرب ، دستخوش ضعف و انحلال . كشور فرانسه كه قويترين آنها بود خود با اختلاف و تفرقه دست به گريبان بود و مسلمانان در چنين وضع و حالتى نبرد با آن را آغاز كرده بودند . مسلما مسيحيت نمىتوانست براى راندن مسلمانان از سرزمينهاى خود سازوبرگ نبرد يا سرباز گردآورد ، زيرا امكان آن نبود كه در ميان ايشان يك رهبر كاردان كه همه را باهم متحد كند و يك لشكر منظم ترتيب دهد ، پديد آيد . اروپا در آن ايام آميزهاى بود متزلزل و پرآشوب از امم و قبايل مختلف كه آزمنديها و هواپرستيهايش از پاى درآورده بود . در چنين شرايطى اسلام به آسانى مىتوانست سراسر آن را فتح كند . بنابراين آنچه موسى بن نصير مىانديشيد ، صرف رؤيا يا بلندپروازى نبود . اما سياست دربار دمشق دربارهء
هامش
( 28 ) . ابن خلدون ، العبر ، ج 4 / ص 117 ، المقرى ، نفح الطيب ، ج 1 / ص 130 .
( 29 ) . در جغرافياى عربى بلاد اللنبرد يا انكبرديه .
( 30 ) .79 69 . p . I . V dibi : ennodraC. گيبون در توضيح اين نقشه مىگويد : مىتوان آن را با نقشهء مثراديتيس مقايسه كرد كه مىخواست بلاد ميان كريمه و رم را فتح كند ، يا با نقشهء قيصر كه مىخواست مشرق را بگشايد سپس از شمال بازگردد . ولى نقشهء هانيبال كه در حد خود پيروزى بسيار حاصل كرد بر همه برترى دارد ، فصل 51 .