و بازار ازدواج كساد ، مردم مجبور شدند براى دختران خود جهيزيهاى بسيار گرانبها از انواع جامهها و زيورها و اموال تدارك ببينند « 6 » .
المنصور آنچنان به جهاد مشتاق بود كه در بسيارى از غزوات تابستانى و زمستانى خود فرماندهى سپاه را به عهده مىگرفت و هيچ چيز مانع تصميم او نمىشد و خود شخصا به جدال و آويز مىپرداخت ، چنان كه در آخرين جنگهايش با آنكه بيمار بود و او را در محفه حمل مىكردند باز هم فرماندهى را به عهده داشت . عاقبت پس از آن نبرد جانبهجانآفرين تسليم كرد . به هنگام مرگ در ميان لشكريان خود بود و در جنگگاهى دور از كاخها و سرايهاى خويش . در كشاكش نبرد دوست داشت چهره و جامههاى خود از گردوغبار پاك نگاه دارد ، ازاينرو بقچهء بزرگى پر از دستمال به همراه داشت و چون مرگش فرارسيد گفت آن دستمالها را بر كفن او بيفزايند و برحسب وصيتش او را با همان دستمالها به خاك سپردند « 7 » .
ابن ابى عامر به لشكريان خود سخت دلبسته بود . به سبب قوت شگرف حافظه ، بسيارى از آنان را يا اقلا بسيارى از كسانى را كه در جنگ دليريهايى نموده بودند به نام مىشناخت و در مهمانى بزرگى كه پس از هر جنگ ترتيب مىداد آنان را به سفرهء خود فرامىخواند .
بايد اين نكته را نيز متذكر شد كه سياست نظامى و غزوات پيروزمند و پىدرپى او هرچند در اصل هدف سياسى و نظامى مهمى را - كه نابود كردن اسپانياى مسيحى بود - تعقيب مىكرد ولى ثمرى جز در يك چهارچوب تنگ حاصل ننمود .
همهء نتايج آن غزوات آن شد كه اسپانياى مسيحى را بر سر جايش بنشاند و از تجاوز آن به اراضى اسلامى ممانعت ورزد و هرگز نتوانست به آن هدف عاليتر يعنى پايان دادن به حيات اسپانياى مسيحى به صورت نهايى نايل آيد . اين همان هدفى بود كه سياست اسپانياى مسلمان از همان آغاز در اجراى آن قصور ورزيده بود و در اثر همين قصور بود كه ممالك اسپانياى مسيحى توانست زنده بماند و روزبهروز نيرو گيرد و با گذشت زمان به صورت يكى از دشمنان اسپانياى مسلمان درآيد و هرچند گاه يك بار جنگى را موجب شود .
هامش
( 6 ) . المراكشى ، المعجب ، ص 21 .
( 7 ) . ابن عذارى ، البيان المغرب ، ج 2 / ص 310 . المراكشى ، المعجب ، ص 21 .