باتوجه به اين كشاكشهاى بىسرانجام مسلمانان و مسيحيان ، مىتوان به ارزيابى اينگونه جنگهاى تابستانى و زمستانى پرداخت . جنگهاى زمستانى و تابستانى در اندلس تقليدى بود از اين گونه جنگها كه غالبا ميان دول اسلامى و دول مسيحى همجوارشان رخ مىداد . مىتوان گفت اين گونه جنگها ارزش زياد نظامى نداشت و به همان اندازه كه قواى دشمن را تضعيف مىكرد ، قواى مهاجم را نيز خسته و ناتوان مىساخت .
نمونهء بارز اين جنگهاى بىثمر جنگهاى دولت عباسى بود در اراضى دولت بيزانطى .
بيشتر اين جنگها هدفى جز كشتار و تاراج در سرزمين دشمن و به دست آوردن غنايم را تعقيب نمىكرد و هرگز نتوانست به قواى دولت روم شرقى آسيبى چندان وارد آورد تا چه رسد به برافگندن آن . بىثمر بودن اين جنگها در اندلس آشكارتر بود ، زيرا دولت اندلس در روزگاران قوت و تفوق خود مدتها به همين نبردهاى صوائف و ديگر غزوات موسمى كه يا به قصد دفاع بود يا انتقام گرفتن از دشمن بسنده كرد و قواى سپاه اسلامى را به صورتى مستمر تحليل برد بىآنكه به يك هدف پايدار دست يابد يا موفق شود به صورتى قطعى نيروى خصم را درهم شكند .
در عصر المنصور بن ابى عامر اسپانياى مسلمان صاحب آنچنان نيروى نظامى عظيمى شده بود كه نه پيش از آنچنان نيرويى داشته بود و نه بعد از آن داشت . اين لشكر عظيم كه سردارى چون المنصور يعنى بزرگترين شخصيت نظامى و سياسى آن زمان را دارا بود توانست اندلس را در طريق پيروزيهاى پىدرپى رهسپر سازد و اگر همهء همت خود را به گونهاى مؤثر به يك سو متوجه مىساخت مىتوانست سراسر ممالك مسيحى اسپانيا را در قبضهء تصرف درآورد . نقادان امروزى اسپانيا وقتى به بررسى اين حقيقت مىپردازند مىگويند كه غزوات المنصور بن ابى عامر كه مرزهاى ممالك مسيحى اسپانيا را تا آن سوى رود دويره واپس برد و شهرهايى چون قلمريه و سموره و ليون و شنت ياقب و كويانسا و شنت منكش و اوسمه و برشلونه را فتح كرد و اسپانياى مسيحى را به آستان نابودى سوق داد ، اميد هرگونه بازپس گرفتن اراضى از دست رفته را در دل مسيحيان به نوميدى تبديل نمود « 8 » .
ولى جنگهاى ابن ابى عامر باوجود كثرت آنها و با آنكه بر همه مهر پيروزى
هامش
( 8 ) .. 926 . p , anapsE ed sebarazoM sol ed airotsiH : tenomiS